APOE4 dhe Alzheimeri: zbulohet si dëmtohen enët e gjakut në tru

Studiuesit zbulojnë se si varianti gjenetik APOE4 dëmton enët e gjakut në tru dhe identifikojnë mekanizma që mund të bëhen objekt i trajtimeve të ardhshme.

Një mekanizëm i ri pas dëmtimit të trurit

Një ekip studiuesish nga Mount Sinai Health System ka identifikuar një mekanizëm përmes të cilit varianti gjenetik APOE4, faktori gjenetik më i fortë i njohur i rrezikut për sëmundjen e Alzheimerit, dëmton enët e gjakut të trurit dhe favorizon grumbullimin e proteinave jonormale.

Gjetjet vijnë nga dy studime të publikuara më 24 shtator në revistat shkencore Cell dhe Cell Stem Cell. Studiuesit përdorën të dhëna nga indi njerëzor i trurit, modele eksperimentale dhe një model tredimensional të trurit të krijuar nga qeliza staminale, i njohur si miBrain.

Zbulimi është i rëndësishëm sepse dëmtimi i enëve të gjakut në Alzheimer është konsideruar shpesh si pasojë e sëmundjes. Studimet e reja sugjerojnë se, të paktën në kontekstin e APOE4, ndryshimet vaskulare mund të jenë pjesë aktive e procesit të sëmundjes.

Si vepron APOE4?

Studiuesit zbuluan se APOE4 mund të shkaktojë ndryshimin e periciteve, qeliza që mbështesin enët e vogla të gjakut dhe ndihmojnë në ruajtjen e barrierës gjak-tru.

Në prani të APOE4, këto qeliza mund të shndërrohen në qeliza të ngjashme me miofibroblastet, të cilat prodhojnë ind mbresor. Procesi çon në fibrozë të enëve të gjakut dhe shoqërohet me rritje të depozitimit të amiloidit rreth tyre.

Kjo mund të ndikojë në funksionimin normal të qarkullimit të gjakut në tru dhe në proceset që lidhen me neurodegjenerimin.

Një nga rrugët biologjike të identifikuara nga ekipi është sinjalizimi përmes TGF-β, një mekanizëm që merr pjesë në komunikimin qelizor dhe në riparimin e indeve.

Në modelet eksperimentale, bllokimi i kësaj rruge ndihmoi në rikthimin e mbulimit normal të enëve nga pericitet dhe uli fibrozën dhe grumbullimin vaskular të amiloidit. Studiuesit raportuan se efekti u vu re edhe në minj të moshuar që mbartnin APOE4.

Një pjesë tjetër e studimit lidhet me Parkinsonin

Studimi i dytë, i publikuar në Cell Stem Cell, përdori modelet miBrain për të studiuar mënyrën se si APOE4 ndikon në metabolizmin e kolesterolit dhe në grumbullimin e një proteine të quajtur alfa-sinukleinë.

Sipas studiuesve, APOE4 favorizon grumbullimin e kolesterolit në astrocite, qeliza mbështetëse të trurit. Ky çrregullim mund të dëmtojë sistemin që qelizat përdorin për eliminimin e mbetjeve, duke reduktuar aftësinë e tyre për të larguar alfa-sinukleinën.

Kjo proteinë lidhet veçanërisht me sëmundjen e Parkinsonit dhe demencën me trupa Lewy, ndaj autorët shohin në metabolizmin e lipideve dhe në sistemet qelizore të pastrimit dy objektiva të mundshëm për kërkime të ardhshme.

Çfarë janë modelet “miBrain”?

Një nga elementët më interesantë të kërkimit është përdorimi i indeve tredimensionale të trurit të krijuara nga qeliza staminale pluripotente të induktuara.

Këto modele përmbajnë lloje të ndryshme qelizash që gjenden në trurin njerëzor dhe lejojnë studiuesit të vëzhgojnë procese biologjike që është shumë e vështirë t’i studiojnë drejtpërdrejt te një person i gjallë.

Sipas ekipit të Mount Sinai, modelet mund të ruhen në gjendje të ngrirë dhe të përdoren në mënyrë më të standardizuar për kërkime të ardhshme. Studiuesit po punojnë gjithashtu me modele të krijuara nga pacientë, me synimin për të studiuar dallimet individuale dhe reagimin e mundshëm ndaj trajtimeve.

A do të thotë kjo se Alzheimeri mund të kurohet?

Jo.

Kjo është pika që duhet dalluar qartë.

Studimi nuk paraqet një trajtim të aprovuar për Alzheimerin dhe nuk tregon se sëmundja mund të rikthehet te pacientët.

Termi “i kthyeshëm” në rezultatet e studiuesve lidhet me mekanizma biologjikë të vëzhguar në modelet eksperimentale. Në veçanti, ndërhyrja në sinjalizimin TGF-β riktheu disa karakteristika të dëmtimit vaskular në modelet e përdorura.

Përpara se një qasje e tillë të konsiderohet trajtim për njerëzit, nevojiten studime të mëtejshme, përfshirë prova klinike që tregojnë sigurinë dhe efektivitetin te pacientët.

Edhe literatura e fundit e NIH nënvizon se APOE4 është një faktor shumë i rëndësishëm gjenetik rreziku, por trajtimet e synuara ndaj mekanizmave të lidhur me të janë ende objekt kërkimi.

Pse ka rëndësi ky zbulim?

Alzheimeri nuk është vetëm një sëmundje e neuroneve. Në vitet e fundit, kërkimi është fokusuar gjithnjë e më shumë edhe te enët e gjakut, barriera gjak-tru, inflamacioni dhe metabolizmi i trurit.

Studimi i ri i Mount Sinai e forcon këtë drejtim duke lidhur drejtpërdrejt APOE4 me ndryshime të qelizave që mbështesin enët e gjakut.

Nëse mekanizma të tillë konfirmohen në kërkime të m

Çfarë ndodh më tej?

Hapi i rëndësishëm tani është kalimi nga modelet laboratorike drejt studimeve që mund të përcaktojnë nëse këto mekanizma janë të trajtueshëm dhe të sigurt te njerëzit.

Studiuesit do të duhet të përcaktojnë gjithashtu se në cilën fazë të sëmundjes ndërhyrja në këto procese mund të ketë efektin më të madh dhe nëse mekanizmat e identifikuar ndryshojnë sipas profilit gjenetik të pacientit.

Për momentin, rezultati kryesor është një kuptim më i detajuar i lidhjes mes APOE4, enëve të gjakut të trurit dhe grumbullimit të proteinave jonormale, jo një terapi e re e gatshme për përdorim.

Përfundim

Dy studimet e reja e zhvendosin një pjesë të vëmendjes nga pyetja se si grumbullohet amiloidi te pyetja pse truri dhe enët e tij humbin aftësinë për ta përballuar këtë proces.

APOE4 duket se ndikon në disa hallka të këtij zinxhiri, nga ndryshimi i qelizave që mbështesin enët e gjakut deri te çrregullimi i metabolizmit të kolesterolit dhe pastrimit të proteinave.

Rezultatet janë premtuese për kërkimin shkencor, por mbeten në fazën laboratorike. Vlera e tyre e ardhshme do të varet nga fakti nëse mekanizmat e identifikuar mund të shndërrohen në ndërhyrje të sigurta dhe efektive për pacientët.

Verifikim editorial

Status: I verifikuar për publikim
Data e verifikimit: 28 shtator 2026
Kontrolli i dublikimit: Nuk u gjet artikull i mëparshëm mbi këtë zhvillim në historikun e artikujve të dhënë për Busulla.cc/TheTechSpot.digital.
Kontrolli i kategorisë: Shëndetësi/Shkencë — kategori e ndryshme nga artikujt e fundit.
Kufizim i rëndësishëm: Rezultatet kryesore janë nga kërkime laboratorike dhe modele eksperimentale; nuk paraqiten si trajtim i aprovuar për Alzheimerin.