Parlamenti italian ka miratuar përfundimisht reformën e re zgjedhore të mbështetur nga Giorgia Meloni. Sistemi i ri vendos përfaqësim proporcional dhe një bonus të madh mandatesh për koalicionin që kalon pragun prej 42% të votave, ndërsa opozita paralajmëron një betejë kushtetuese.
Një fitore e madhe politike për Giorgia Melonin
Parlamenti italian i dha miratimin përfundimtar reformës zgjedhore të promovuar nga kryeministrja Giorgia Meloni, duke i dhënë qeverisë së saj një fitore të rëndësishme politike përpara zgjedhjeve të ardhshme kombëtare.
Lexo më shumë në Portalin Tonë
Ndiqni raportimet, artikujt dhe udhëzuesit më të fundit direkt në Busulla.cc.
Eksploro Artikujt →Dhoma e Deputetëve e miratoi reformën me 227 vota kundër 164, pas një debati të fortë politik dhe një votimi të fshehtë.
Meloni dhe aleatët e saj argumentojnë se sistemi i ri do të krijojë qeveri më të qëndrueshme dhe do t’u japë votuesve një ide më të qartë se cili koalicion do të qeverisë vendin.
Opozita e sheh ndryshe.
Partitë e qendrës së majtë akuzojnë qeverinë se po ndryshon rregullat e lojës në një mënyrë që mund t’i japë avantazh koalicionit të saj në zgjedhjet e ardhshme.
Kjo përplasje e bën reformën shumë më tepër se një ndryshim teknik të ligjit zgjedhor.
Ajo mund të ndikojë drejtpërdrejt në atë se kush do të qeverisë Italinë pas zgjedhjeve të ardhshme.
Çfarë ndryshon konkretisht?
Ndryshimi kryesor është kalimi nga sistemi aktual i përzier drejt një sistemi plotësisht proporcional.
Në sistemin e mëparshëm, rreth dy të tretat e vendeve zgjidheshin me përfaqësim proporcional, ndërsa pjesa tjetër në zona ku kandidati me më shumë vota fitonte mandatin.
Reforma e re e heq këtë kombinim dhe vendos një sistem proporcional për të dyja dhomat e Parlamentit.
Por elementi më i rëndësishëm është mekanizmi i bonusit të shumicës.
Nëse një koalicion kalon pragun prej 42% të votave, ai mund të marrë një numër të konsiderueshëm mandatesh shtesë për të siguruar një shumicë funksionale në parlament.
Sipas përmbledhjes së Reuters, bonusi është:
- 70 vende në Dhomën e Deputetëve, e cila ka 400 vende;
- 35 vende në Senat, i cili ka 200 vende.
Ekzistojnë gjithashtu kufizime për të parandaluar krijimin e një shumice tepër të madhe.
Kjo do të thotë se 42% e votave nuk do të përkthehej thjesht në 42% të vendeve.
Koalicioni fitues mund të marrë një avantazh shumë më të madh parlamentar.
Pse 42% është bërë numri më i rëndësishëm në politikën italiane?
Pragu prej 42% krijon një objektiv shumë të qartë për të gjitha forcat politike.
Nëse një koalicion arrin ta kalojë këtë kufi, ai mund të përfitojë bonusin e shumicës.
Nëse askush nuk e arrin, rezultati mund të jetë shumë më i fragmentuar.
Kjo krijon një nxitje të fortë që partitë të krijojnë aleanca para zgjedhjeve, jo pas tyre.
Është një ndryshim i rëndësishëm për politikën italiane, e cila historikisht është karakterizuar nga koalicione të ndryshueshme dhe negociata të vështira pas zgjedhjeve.
Qeveria e Melonit thotë se pikërisht këtë problem synon të zgjidhë: të krijojë një sistem ku votuesit e dinë më qartë se cilin koalicion po mbështesin dhe kush synon të qeverisë.
Presion i madh mbi opozitën
Ironikisht, reforma mund të krijojë probleme jo vetëm për opozitën, por edhe për vetë kampin e Melonit.
Në qendër të debatit janë Partia Demokratike (PD) dhe Lëvizja 5 Yjet, dy prej forcave kryesore të qendrës së majtë.
Problemi është se ato nuk janë plotësisht të bashkuara.
Liderja e PD-së, Elly Schlein, argumenton se partia që merr më shumë vota duhet të udhëheqë një aleancë të mundshme.
Nga ana tjetër, Giuseppe Conte i 5 Yjeve kërkon që kandidati për kryeministër të përcaktohet përmes primareve.
Kjo mund të duket si një debat i brendshëm partiak, por me sistemin e ri ka pasoja shumë konkrete.
Nëse partitë e opozitës shkojnë të ndara në zgjedhje, ato mund të humbasin mundësinë për të kaluar pragun e nevojshëm si një koalicion i vetëm.
Nëse bashkohen, duhet të zgjidhin një problem tjetër:
Kush do të jetë lideri?
Meloni nuk është domosdoshmërisht e garantuar për fitore
Edhe pse reforma shihet nga opozita si një përpjekje për të forcuar pozitën e qeverisë, situata politike është më komplekse.
Reuters raporton se avantazhi i koalicionit konservator është dobësuar dhe një grup i ri i djathtë, National Future, po merr mbështetje nga një pjesë e elektoratit.
Kjo mund ta bëjë pragun 42% shumë të vështirë edhe për kampin e Melonit.
Një parti ose grupim i ri në të djathtë mund të marrë vota nga koalicioni qeverisës dhe ta bëjë më të vështirë arritjen e shumicës së nevojshme.
Pra, reforma që synon të rrisë stabilitetin mund të krijojë një garë shumë më agresive për çdo votë.
Çfarë ndodh me partitë e vogla?
Reforma sjell edhe ndryshime të tjera.
Koalicionet duhet të marrin të paktën 10% të votave për të hyrë në parlament, ndërsa partitë individuale duhet të kalojnë pragun prej 3%.
Gjithashtu, partitë që nuk janë aktualisht në parlament do të duhet të mbledhin shumë më tepër firma për të paraqitur kandidatë.
Numri rritet nga 1,500 në 6,000 firma për zonë.
Kritikët thonë se kjo mund t’i vështirësojë ndjeshëm gjërat për partitë e reja dhe grupimet e vogla politike.
Në praktikë, sistemi favorizon partitë që kanë tashmë struktura të mëdha, organizim territorial dhe kapacitet për të krijuar koalicione.
Një tjetër ndryshim: kandidati për kryeministër duhet të dihet para zgjedhjeve
Një prej elementeve më interesante të reformës është kërkesa që koalicionet dhe partitë të deklarojnë paraprakisht kandidatin e tyre për kryeministër.
Por kjo nuk do të thotë se ai person bëhet automatikisht kryeministër.
Sipas Kushtetutës italiane, presidenti i Republikës vazhdon të ketë kompetencën formale për të emëruar kryeministrin.
Pra, kandidati i shpallur nga një koalicion është një angazhim politik dhe elektoral, jo një emërim automatik kushtetues.
Megjithatë, në aspektin politik, ky ndryshim e bën fushatën shumë më personale.
Votuesit nuk do të votojnë vetëm për një listë partish.
Ata do të shohin gjithnjë e më qartë edhe kush kërkon të bëhet kryeministër.
Opozita paralajmëron betejë kushtetuese
Miratimi parlamentar nuk do të thotë domosdoshmërisht se debati ka përfunduar.
Opozita ka kritikuar mënyrën e miratimit të reformës dhe ka sinjalizuar se do ta sfidojë atë përpara Gjykatës Kushtetuese.
Kritika kryesore lidhet me faktin se një bonus i madh mandatesh mund të deformojë raportin midis votave dhe vendeve në parlament.
Kjo është një çështje veçanërisht e ndjeshme në Itali, ku Gjykata Kushtetuese ka ndërhyrë edhe në të kaluarën në debatet mbi sistemet zgjedhore.
Nëse reforma përballet me një sfidë të suksesshme, rregullat mund të ndryshojnë përsëri përpara zgjedhjeve.
Pse kjo ka rëndësi edhe për shqiptarët?
Italia nuk është thjesht një vend fqinj për Shqipërinë.
Ajo është një nga partnerët më të rëndësishëm ekonomikë, politikë dhe shoqërorë të Shqipërisë, ndërsa një komunitet shumë i madh shqiptar jeton dhe punon në Itali.
Çdo ndryshim i madh politik në Romë mund të ketë pasoja në:
- marrëdhëniet Itali–Shqipëri;
- politikën europiane të zgjerimit;
- migracionin;
- ekonominë;
- investimet;
- politikën e BE-së ndaj Ballkanit Perëndimor.
Italia është gjithashtu një prej vendeve kryesore që mbështet integrimin europian të vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Prandaj zgjedhjet e ardhshme italiane nuk janë një çështje vetëm e politikës së brendshme italiane.
Ato mund të kenë rëndësi edhe për Shqipërinë.
Pikat kryesore
- Parlamenti italian e miratoi reformën me 227 vota pro dhe 164 kundër.
- Sistemi i ri kalon në një model plotësisht proporcional.
- Koalicioni që merr më shumë se 42% të votave mund të përfitojë bonus të madh mandatesh.
- Bonusi parashikon 70 vende shtesë në Dhomën e Deputetëve dhe 35 në Senat, brenda kufijve të përcaktuar nga ligji.
- Koalicionet duhet të paraqesin paraprakisht kandidatin për kryeministër dhe programin e tyre.
- Opozita e qendrës së majtë është nën presion të bashkohet nëse dëshiron të sfidojë Melonin.
- Kritikët paralajmërojnë se ligji mund të sfidohet në Gjykatën Kushtetuese.
Çfarë pritet tani?
Pas miratimit të reformës, beteja politike zhvendoset në fazën tjetër.
Partitë do të duhet të vendosin:
A do të hyjnë në zgjedhje vetëm apo në koalicione?
Për Melonin, sfida është ruajtja e kohezionit të kampit të djathtë dhe shmangia e humbjes së votave ndaj grupimeve të tjera konservatore.
Për opozitën, sfida është edhe më e madhe.
PD dhe 5 Yjet duhet të gjejnë një mënyrë për të bashkëpunuar, por pa krijuar një koalicion aq të brishtë sa të shpërbëhet gjatë fushatës.
Sondazhet e fundit të cituara nga Reuters e vendosin Fratelli d’Italia rreth 28%, PD rreth 20% dhe 5 Yjet rreth 12.5%, megjithëse këto shifra mund të ndryshojnë përpara zgjedhjeve.
Një reformë që mund të ndryshojë vetë mënyrën e garës politike
Italia po hyn në një fazë ku partitë nuk do të konkurrojnë vetëm për të marrë sa më shumë vota.
Ato do të konkurrojnë edhe për të ndërtuar koalicionin që mund të kalojë 42%.
Kjo ndryshon strategjinë e fushatave.
Partitë e vogla mund të bëhen më të rëndësishme si pjesë e koalicioneve.
Partitë e mëdha mund të detyrohen të bëjnë kompromise.
Dhe liderët do të duhet të vendosin shumë më herët se me kë do të qeverisin.
Në këtë kuptim, reforma nuk ndryshon vetëm mënyrën se si numërohen votat.
Ajo ndryshon mënyrën se si partitë duhet të ndërtojnë pushtetin.
Përfundim
Giorgia Meloni fitoi një prej betejave të saj më të rëndësishme politike me miratimin përfundimtar të reformës zgjedhore.
Sistemi i ri synon të krijojë më shumë stabilitet duke favorizuar koalicionet e mëdha dhe duke i dhënë një bonus të rëndësishëm atij që kalon pragun prej 42%.
Por reforma mund të prodhojë edhe efektin e kundërt nëse partitë nuk arrijnë të ndërtojnë aleanca të qëndrueshme.
Për Melonin, sfida do të jetë të mbajë të bashkuar të djathtën.
Për opozitën, sfida është të mos përsërisë gabimin e ndarjes së votës.
Dhe për Italinë, pyetja kryesore tani është nëse sistemi i ri do të sjellë vërtet qeveri më të qëndrueshme — apo thjesht një mënyrë të re për të zhvilluar të njëjtën luftë politike
