Author: Busulla Editorial Team
Një re e madhe tymi po përhapet në Azinë Juglindore. Zjarret masive në Indonezi kanë krijuar një re të dendur tymi që po kalon drejt Malajzisë dhe Bruneit, duke mbyllur qindra shkolla dhe nxitur operacione ajrore.
Një situatë e rëndë mjedisore po zhvillohet në Indonezi, ku zjarret e mëdha në pyje dhe toka torfike kanë krijuar një re të dendur tymi që po mbulon qytete të tëra dhe po kalon kufijtë drejt Malajzisë dhe Bruneit.
Lexo më shumë në Portalin Tonë
Ndiqni raportimet, artikujt dhe udhëzuesit më të fundit direkt në Busulla.cc.
Eksploro Artikujt →Autoritetet indoneziane kanë shtuar operacionet tokësore dhe ajrore për të luftuar flakët, ndërsa kushtet e thata, temperaturat e larta dhe një fenomen i fortë El Niño po e bëjnë shumë më të vështirë shuarjen e tyre.
Situata është bërë aq serioze sa mijëra zjarrfikës janë angazhuar në terren, ndërsa helikopterë dhe avionë po përdoren për hedhjen e ujit dhe për operacione të tjera nga ajri.
Por problemi nuk po mbetet vetëm brenda Indonezisë.
Tymi po udhëton përtej kufijve.
Pothuajse 94 mijë hektarë të djegur vetëm në korrik
Sipas të dhënave të Ministrisë së Pyjeve të Indonezisë, gati 94,000 hektarë janë djegur vetëm gjatë muajit korrik.
Zjarret janë përhapur në disa zona të rëndësishme, përfshirë Kalimantanin në ishullin Borneo dhe disa provinca në Sumatra.
Kalimantani Perëndimor, Kalimantani Qendror dhe Kalimantani Jugor janë ndër zonat më të prekura në Borneo, ndërsa në Sumatra situata është veçanërisht problematike në Riau, Sumatra e Jugut dhe Jambi.
Këto zona përmbajnë pyje dhe toka torfike që mund të digjen për periudha të gjata.
Kur torfa merr flakë, problemi nuk është vetëm zjarri në sipërfaqe.
Tymi mund të vazhdojë të prodhohet për një kohë të gjatë dhe të krijojë ndotje shumë të rëndë.
Qindra shkolla janë mbyllur
Një nga pasojat më të drejtpërdrejta po shihet te fëmijët.
Në shtetin malajzian të Sarawak, në ishullin Borneo, rreth 600 shkolla janë mbyllur për shkak të përkeqësimit të cilësisë së ajrit.
Masa ka prekur rreth 200,000 nxënës.
Kjo tregon se kriza nuk është thjesht një histori për zjarrfikësit apo ambientalistët.
Kur tymi bëhet aq i dendur sa shkollat duhet të mbyllen, ndikimi kalon direkt në jetën e përditshme.
Fëmijët nuk mund të qëndrojnë jashtë normalisht.
Familjet duhet të kufizojnë aktivitetet.
Transporti mund të ndikohet.
Dhe njerëzit me probleme të frymëmarrjes janë veçanërisht të ekspozuar.
Edhe fluturimet po preken
Tymi nuk po ndikon vetëm te ajri.
Dukshmëria e ulët ka krijuar probleme edhe për transportin.
Në disa zona të Indonezisë, tymi ka reduktuar ndjeshëm pamjen, duke shkaktuar vonesa dhe anulime fluturimesh.
Në rrugë, situata mund të jetë po aq problematike.
Në disa zona të prekura, dukshmëria është raportuar aq e dobët sa drejtuesit e automjeteve kanë qenë të detyruar të përdorin fenerët edhe gjatë ditës.
Kur një qytet zhduket pas një reje tymi, problemi nuk është më vetëm ekologjik.
Bëhet çështje e sigurisë publike.
Pse po digjen kaq shumë pyje?
Autoritetet thonë se kushtet atmosferike po e përkeqësojnë situatën.
Një periudhë e gjatë thatësire, erërat dhe bimësia e tharë krijojnë kushtet ideale për përhapjen e zjarreve.
Por ekziston edhe një problem njerëzor.
Në disa zona, zjarret përdoren për pastrimin e tokës për bujqësi dhe plantacione.
Kjo metodë është e lirë dhe e shpejtë, por mund të dalë jashtë kontrollit dhe të shkaktojë dëme të mëdha.
Policia indoneziane ka arrestuar 72 persona të dyshuar për përfshirje në disa prej zjarreve të fundit dhe po heton 89 raste. Katër kompani në Kalimantanin Perëndimor janë gjithashtu nën hetim.
24 mijë zjarrfikës në terren
Përballë përmasave të zjarreve, autoritetet kanë mobilizuar më shumë se 24,000 zjarrfikës në Sumatra dhe Borneo.
Por terreni po krijon probleme të mëdha.
Disa vatra ndodhen në zona ku është shumë e vështirë të mbërrijnë ekipet tokësore.
Për këtë arsye, operacionet ajrore janë bërë gjithnjë e më të rëndësishme.
Helikopterët mund të transportojnë ujë në zona ku automjetet nuk mund të hyjnë.
Avionët mund të mbulojnë zona më të mëdha në një kohë më të shkurtër.
Por edhe kjo ka kufizime.
Nëse moti mbetet i thatë dhe era vazhdon të fryjë, zjarret mund të përhapen përsëri.
Indonezia dhe Malajzia po përdorin “shi artificial”
Një nga pjesët më interesante të operacionit është përdorimi i cloud seeding, ose mbjelljes artificiale të reve.
Indonezia po përdor avionë për të nxitur reshjet mbi zonat e prekura.
Dhe tashmë ka dhënë leje që edhe agjencitë malajziane të përdorin hapësirën ajrore indoneziane për operacione të ngjashme.
Qëllimi është i thjeshtë:
të sjellin shi në zonat ku zjarret janë aktive.
Kjo nuk është një zgjidhje magjike.
Cloud seeding varet nga ekzistenca e reve të përshtatshme dhe kushtet atmosferike.
Por në një situatë emergjente, autoritetet po përdorin çdo mjet që mund të ndihmojë.
Kriza tashmë është ndërkombëtare
Një nga problemet më të mëdha është se tymi nuk respekton kufijtë.
Një zjarr në Indonezi mund të ndikojë në:
Indonezi → Malajzi → Brunei.
Kjo e kthen problemin në një çështje rajonale.
Reuters raportoi më 24 gusht se Indonezia i ka dhënë Malajzisë leje për të kryer operacione cloud seeding nga ajri, pikërisht për shkak të mjegullës së rëndë që po prek rajonin.
Kjo tregon edhe një aspekt tjetër të krizës:
kur një katastrofë mjedisore kalon kufirin, asnjë shtet nuk mund ta zgjidhë i vetëm.
Borneo është në qendër të krizës
Një pjesë e madhe e problemit është përqendruar në Borneo, ishullin e tretë më të madh në botë.
Ishulli ndahet mes:
- Indonezisë;
- Malajzisë;
- Bruneit.
Kjo e bën situatën veçanërisht të ndërlikuar.
Kur zjarret ndodhin në pjesën indoneziane të ishullit, tymi mund të lëvizë drejt zonave të banuara në pjesën malajziane.
Pikërisht kjo po ndodh tani.
Një problem që përsëritet
Zjarret e mëdha në Indonezi nuk janë një fenomen i ri.
Gjatë sezonit të thatë, zjarret në pyje dhe toka bujqësore kanë shkaktuar edhe në të kaluarën episode të rënda të ndotjes ndërkufitare.
Por këtë vit kombinimi i kushteve të thata dhe aktivitetit njerëzor po krijon një situatë veçanërisht të vështirë.
Reuters raportoi se vetëm gjatë gushtit janë regjistruar mijëra vatra zjarri në Kalimantan, ndërsa autoritetet kanë paralajmëruar se rreziku nuk ka përfunduar ende.
Çfarë do të ndodhë nëse thatësira vazhdon?
Ky është shqetësimi kryesor.
Nëse kushtet e thata vazhdojnë deri në vjeshtë, zjarret mund të vazhdojnë të krijojnë probleme.
Autoritetet malajziane presin që kushtet e nxehta dhe të thata të vazhdojnë edhe në muajt e ardhshëm.
Kjo do të thotë se lufta kundër zjarreve nuk është vetëm një operacion disa-ditor.
Mund të zgjasë për javë.
Dhe në disa zona, edhe më gjatë.
Çfarë do të thotë kjo për njerëzit?
Tymi i dendur është veçanërisht problematik për njerëzit që vuajnë nga sëmundje të frymëmarrjes, të moshuarit dhe fëmijët.
Edhe njerëzit e shëndetshëm mund të ndiejnë irritim të syve, kollë dhe vështirësi në frymëmarrje kur ndotja bëhet shumë e lartë.
Për këtë arsye, autoritetet kanë mbyllur shkolla dhe kanë paralajmëruar banorët që të kufizojnë ekspozimin jashtë.
Në disa qytete, njerëzit kanë përdorur maska për të dalë në rrugë.
Një pamje që po bëhet virale
Fotografitë nga qyteti Palembang tregojnë një pamje pothuajse surreale.
Ura Ampera dhe lumi Musi janë mbuluar nga një shtresë e dendur tymi.
Njerëzit ecin nëpër një qytet që duket sikur është zhdukur pas një reje gri.
Pamje të tilla po tërheqin vëmendje ndërkombëtare sepse tregojnë vizualisht përmasën e krizës.
Nuk është më thjesht një hartë me pika të kuqe që tregojnë vatra zjarri.
Është një qytet real që po jeton brenda tymit.
Një krizë që prek edhe ekonominë
Kur ajri bëhet i rrezikshëm, ekonomia lokale ndikohet gjithashtu.
Shkollat mbyllen.
Fluturimet vonohen.
Transporti ngadalësohet.
Punonjësit mund të kenë vështirësi të punojnë normalisht.
Turizmi mund të dëmtohet.
Dhe qeveritë duhet të shpenzojnë më shumë para për zjarrfikje dhe emergjenca.
Pra, një zjarr në pyll mund të kthehet shumë shpejt në një problem ekonomik.
Pse kjo histori duhet të na interesojë edhe në Shqipëri?
Në pamje të parë, Indonezia duket shumë larg Shqipërisë.
Por klima dhe zjarret pyjore janë një problem që prek gjithnjë e më shumë vende.
Edhe Shqipëria njeh shumë mirë pasojat e zjarreve gjatë periudhave të nxehta të verës.
Ajo që ndodh në Indonezi tregon se çfarë mund të ndodhë kur kombinohen:
thatësira + temperatura të larta + erë + aktivitet njerëzor.
Nëse një zjarr nuk kontrollohet shpejt, ai mund të kthehet në një katastrofë që prek mijëra njerëz.
Përfundimi
Indonezia po përballet me një nga episodet më serioze të zjarreve të këtij sezoni.
Dhjetëra mijëra zjarrfikës janë angazhuar, helikopterë dhe avionë po përdoren për luftimin e flakëve, ndërsa autoritetet po përdorin edhe cloud seeding për të nxitur reshjet.
Në të njëjtën kohë, tymi ka kaluar kufirin drejt Malajzisë dhe Bruneit.
Rreth 600 shkolla në Sarawak janë mbyllur, duke prekur rreth 200,000 nxënës, ndërsa cilësia e ajrit ka rënë në nivele të rrezikshme në disa zona.
Dhe ndoshta pjesa më shqetësuese është se problemi nuk duket se do të zhduket menjëherë.
Nëse kushtet e thata vazhdojnë, beteja mund të zgjasë.
Kjo nuk është vetëm një histori për një zjarr në një vend të largët.
Është një tjetër paralajmërim se klima, zjarret dhe ndotja e ajrit po bëhen probleme që nuk ndalen më në kufijtë e një shteti.
