Zbulohen gjashtë mozaikë të shekullit IV në Qesarat

Një kompleks i pasur arkitekturor i periudhës romake është nxjerrë në dritë në Qesarat të Tepelenës, ku arkeologët kanë zbuluar gjashtë dysheme të dekoruara me mozaikë shumëngjyrësh, figura njerëzore, motive gjeometrike dhe fragmente pikturash murale.

Zbulimi është bërë gjatë fushatës arkeologjike të vitit 2026, pjesë e projektit shqiptaro-italian “Arkeologjia e peizazhit në zonën Tepelenë-Memaliaj”. Kërkimet drejtohen nga arkeologët Eduart Shehi dhe Sabina Veseli, së bashku me Silvio Fiorilello nga Universiteti “Aldo Moro” i Barit.

Një kompleks që tregon më shumë se një mozaik

Sipas të dhënave të publikuara nga burimet që kanë ndjekur ekspeditën, mozaikët datohen në shekullin IV pas Krishtit. Dyshemetë përmbajnë dekorime gjeometrike dhe figura njerëzore, ndërsa në njërin prej kompozimeve është identifikuar figura e Erosit.

Përveç mozaikëve, në kompleks janë gjetur edhe fragmente të dekorimeve të pikturuara në mure dhe gjurmë të një strukture të madhe arkitekturore, ku janë evidentuar edhe ambiente termale.

Kjo e bën zbulimin të rëndësishëm jo vetëm për shkak të vlerës artistike të mozaikëve. Ai mund të ndihmojë arkeologët të kuptojnë më mirë nivelin ekonomik, mënyrën e jetesës dhe organizimin e komuniteteve që jetonin në këtë zonë rreth 1,600 vjet më parë.

Qesarati dhe lugina e Vjosës

Zona ku ndodhet Qesarati është pjesë e një peizazhi me rëndësi të veçantë arkeologjike.

Kërkimet e mëparshme në territor kanë evidentuar dhjetëra njësi topografike dhe rreth 20 site arkeologjike. Vetëm sondazhet e vitit 2025 mbuluan rreth 70 hektarë dhe treguan se territori ka pasur një histori të gjatë banimi, nga periudhat parahistorike deri në periudhën romake dhe antikitetin e vonë.

Kjo do të thotë se gjashtë mozaikët nuk shihen më si një zbulim i izoluar. Ata janë pjesë e një peizazhi shumë më të gjerë, ku gjurmët e vendbanimeve të ndryshme tregojnë vazhdimësinë e aktivitetit njerëzor përgjatë luginës së Vjosës.

Çfarë tregojnë mozaikët?

Mozaikët me motive gjeometrike dhe figura njerëzore janë një tregues i rëndësishëm për karakterin e ndërtesës.

Megjithatë, arkeologët nuk kanë dhënë ende një interpretim përfundimtar mbi funksionin e plotë të kompleksit. Nuk është përcaktuar me siguri nëse kemi të bëjmë me një rezidencë elitare, pjesë të një qendre më të madhe banimi apo një strukturë tjetër të rëndësishme të periudhës romake.

Pikërisht për këtë arsye, vazhdimi i gërmimeve dhe studimi i materialeve të zbuluara do të jenë vendimtarë.

Pse ka rëndësi ky zbulim për Shqipërinë?

Zbulimi i Qesaratit shton një tjetër pjesë në hartën e trashëgimisë arkeologjike të Shqipërisë.

Lugina e Vjosës dhe territoret përreth saj ruajnë dëshmi nga periudha të ndryshme historike. Në këtë hapësirë janë identifikuar site të rëndësishme si Antigonea, Amantia, Bylisi dhe Apolonia, ndërsa kërkimet e reja po tregojnë se edhe zona më pak të njohura mund të fshehin struktura me vlerë të konsiderueshme.

Për Shqipërinë, këto zbulime kanë edhe një dimension tjetër: trashëgimia arkeologjike mund të kthehet në një aset për kërkimin shkencor dhe turizmin kulturor, nëse dokumentohet, konservohet dhe prezantohet në mënyrë të qëndrueshme.

Çfarë ndodh më tej?

Gërmimet në Qesarat nuk konsiderohen të përfunduara. Specialistët do të vazhdojnë dokumentimin, pastrimin dhe konservimin e materialeve të zbuluara, ndërsa studimet e mëtejshme pritet të ndihmojnë në përcaktimin e funksionit të strukturave dhe lidhjes së tyre me pjesët e tjera të vendbanimit.

Në këtë fazë, është e rëndësishme të mos nxirren përfundime më të mëdha se sa lejojnë të dhënat. Ajo që dihet është se Qesarati ka ofruar një kompleks me gjashtë dysheme mozaikësh të periudhës së shekullit IV, pjesë e një peizazhi arkeologjik shumë më të gjerë.

Përfundimi

Nën tokën e Qesaratit po del gradualisht në dritë një tjetër pjesë e historisë së Shqipërisë.

Gjashtë mozaikët, figura e Erosit, dekorimet murale dhe gjurmët e ndërtesës tregojnë për një kompleks të zhvilluar në antikitetin e vonë. Por zbulimi më i rëndësishëm mund të mos jetë ende ai që është parë.

Ajo që fshihet përreth mund të tregojë se sa i madh dhe sa i rëndësishëm ka qenë në të vërtetë Qesarati antik.

Verifikim editorial

Status: I verifikuar nga burime të shumëfishta.
Kontroll dublikimi: Nuk u gjet artikull i mëparshëm për këtë zbulim në arkivin e indeksuar të Busulla.cc; nuk u gjet rezultat për të në TheTechSpot.digital.
Kujdes faktik: Disa raportime të hershme përmendin dy mozaikë dhe datim të shekullit III, ndërsa raportimet më të fundit të bazuara te njoftimi i ekspeditës flasin për gjashtë dysheme mozaikësh të shekullit IV. Për artikullin është përdorur informacioni më i fundit dhe më specifik.