Vunoi shpallet zyrtarisht “Qendër Historike”: vendoset zonë mbrojtëse dhe plan i ri ruajtjeje

Një status i ri për një nga fshatrat historikë të bregdetit

Vunoi është shpallur zyrtarisht pasuri kulturore e paluajtshme me statusin “Qendër Historike”, pas një vendimi të miratuar nga Këshilli i Ministrave më 25 shtator 2026.

Vendimi përcakton gjithashtu një zonë mbrojtëse dhe miraton një plan për ruajtjen, mbrojtjen dhe administrimin e qendrës historike dhe territorit përreth saj.

Me këtë vendim, mbrojtja e Vunoit kalon në një kuadër të përcaktuar zyrtarisht, me kufij të zonës dhe rregulla të lidhura me ruajtjen e vlerave historike e arkitekturore.

Çfarë ndryshon me vendimin e ri?

Dokumenti i miratuar nga qeveria përcakton tre elemente kryesore:

• Vunoi deklarohet “Qendër Historike”;
• përcaktohet zona mbrojtëse përreth saj;
• miratohet një plan për ruajtjen, mbrojtjen dhe administrimin e zonës.

Vendimi i ri shfuqizon gjithashtu vendimin e vitit 2016 që kishte shpallur më parë qendrën historike të Vunoit dhe kishte miratuar rregullat për administrimin e zonës së mbrojtur.

Pra, nuk bëhet fjalë thjesht për një ndryshim emërtimi.

Dokumenti i ri rishikon kuadrin e mbrojtjes dhe përcakton një zonë dhe plan të ri administrimi.

Pse Vunoi ka rëndësi?

Vunoi është një nga fshatrat tradicionalë të bregdetit të jugut të Shqipërisë.

Arkitektura e tij karakterizohet nga banesa tradicionale prej guri, rrugica, ndërtime historike dhe një strukturë urbane që është zhvilluar në lidhje të ngushtë me terrenin malor dhe bregdetar.

Pikërisht ky kombinim i arkitekturës, peizazhit dhe historisë e bën fshatin një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë kulturore të bregdetit shqiptar.

Vendimi i ri synon të mbrojë këto vlera përmes një regjimi më të përcaktuar administrimi.

Nuk mbrohen vetëm ndërtesat

Një qendër historike nuk është thjesht një koleksion shtëpish të vjetra.

Vlera e saj lidhet edhe me:

formën e fshatit → raportin mes ndërtesave → rrugicat → hapësirat publike → peizazhin → materialet tradicionale → historinë e vendbanimit.

Kjo është arsyeja pse vendimi përfshin edhe një zonë mbrojtëse përtej vetë bërthamës së qendrës historike.

Çfarë përmban zona mbrojtëse?

Sipas vendimit të qeverisë, zona mbrojtëse përcaktohet përmes hartave të zonifikimit dhe koordinatave të përcaktuara në Kornizën Referuese Gjeodezike Shqiptare (KRGJSH).

Hartat do të publikohen në Gjeoportalin Kombëtar nga Autoriteti Shtetëror për Informacionin Gjeohapësinor.

Kjo është e rëndësishme sepse mbrojtja e trashëgimisë nuk mund të mbështetet vetëm në një përshkrim të përgjithshëm të territorit.

Duhet të dihet konkretisht:

• ku fillon zona;
• ku përfundon;
• cilat objekte përfshihen;
• cilat janë kufizimet;
• dhe cilat institucione kanë përgjegjësi për zbatimin.

Çfarë ndodh me ndërtesat dhe ndërhyrjet e reja?

Statusi i një qendre historike synon të vendosë një regjim më të kontrolluar për ndërhyrjet në territor.

Në praktikë, kjo ka rëndësi për restaurimet, rikonstruksionet, materialet e përdorura dhe ndërtime të reja brenda zonës së mbrojtur.

Qëllimi është që zhvillimi i territorit të mos dëmtojë karakterin historik dhe arkitekturor që justifikon vetë statusin e mbrojtjes.

Plani i miratuar nga qeveria është dokumenti që përcakton kuadrin e ruajtjes, mbrojtjes dhe administrimit.

Një ekuilibër i vështirë

Vunoi ndodhet në një zonë ku turizmi ka marrë rëndësi të madhe.

Kjo krijon një sfidë të njohur për shumë vendbanime historike:

si të zhvillohet turizmi pa humbur identitetin që i tërheq vizitorët në radhë të parë?

Nëse ndërhyrjet e reja nuk kontrollohen, ndërtesat tradicionale mund të humbin karakterin e tyre.

Nga ana tjetër, një qendër historike nuk mund të trajtohet si një hapësirë e ngrirë në kohë.

Banorët kanë nevojë për shërbime, mirëmbajtje, infrastrukturë dhe kushte moderne jetese.

Prandaj, sfida e administrimit do të jetë gjetja e një mënyre që ruan karakterin historik duke lejuar përdorim normal të territorit.

Bashkia Himarë merr rol në zbatimin e planit

Vendimi ngarkon disa institucione për zbatimin e tij.

Mes tyre janë:

• Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit;
• Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë;
• Bashkia Himarë.

Ndërkohë, ASIG ngarkohet me publikimin e hartave në Gjeoportalin Kombëtar dhe Agjencia Shtetërore e Kadastrës me regjistrimin e vendimit sipas legjislacionit përkatës.

Kjo do të thotë se statusi i ri duhet të shoqërohet edhe me zbatim administrativ dhe teknik.

Nga vendimi te mbrojtja reale

Shpallja e një zone si qendër historike është vetëm një hap.

Më pas vjen pjesa më e vështirë:

zbatimi.

Do të duhet të shihet se si do të funksionojë kontrolli i ndërtimeve, restaurimet e objekteve ekzistuese, mirëmbajtja e hapësirave publike dhe menaxhimi i fluksit turistik.

Po aq i rëndësishëm do të jetë edhe informimi i banorëve dhe pronarëve mbi rregullat që zbatohen brenda zonës së mbrojtur.

Pse kjo ka rëndësi për turizmin?

Vunoi është pjesë e një korridori turistik që përfshin disa prej destinacioneve më të njohura të jugut të Shqipërisë.

Një status i qartë i trashëgimisë mund të ndihmojë në krijimin e një profili më të përcaktuar kulturor të fshatit.

Por vlera turistike nuk varet vetëm nga statusi në dokumente.

Ajo varet edhe nga:

• restaurimi i ndërtesave;
• mirëmbajtja;
• sinjalistika;
• aksesueshmëria;
• menaxhimi i vizitorëve;
• dhe ruajtja e karakterit tradicional.

Nëse këto elemente funksionojnë së bashku, një qendër historike mund të jetë njëkohësisht pjesë e jetës së përditshme dhe destinacion kulturor.

Vunoi kishte tashmë status mbrojtjeje

Një element i rëndësishëm është se Vunoi nuk po merr për herë të parë mbrojtje si qendër historike.

Vendimi i ri shfuqizon vendimin nr. 30, datë 20 janar 2016, i cili kishte shpallur më parë Qendrën Historike të Vunoit dhe kishte miratuar rregulloren për administrimin e saj.

Kjo e bën vendimin e shtatorit 2026 më shumë një riformatim të regjimit të mbrojtjes sesa një zbulim të një statusi të panjohur më parë.

Ky dallim është i rëndësishëm për të kuptuar se çfarë ka ndryshuar realisht.

Çfarë ndodh tani?

Pas hyrjes në fuqi të vendimit, hapi i rëndësishëm do të jetë publikimi dhe zbatimi i hartave dhe planit të miratuar.

ASIG duhet të publikojë hartat e qendrës historike dhe zonës mbrojtëse në Gjeoportalin Kombëtar, ndërsa institucionet përgjegjëse duhet të zbatojnë planin e ruajtjes dhe administrimit.

Për banorët dhe pronarët, rëndësi do të ketë mënyra se si këto rregulla do të zbatohen në rastet konkrete të restaurimeve, ndërtimeve apo ndryshimeve në pronat brenda zonës.

Përfundim

Vunoi hyn në një fazë të re të mbrojtjes së trashëgimisë kulturore.

Vendimi i 25 shtatorit e përcakton zyrtarisht si “Qendër Historike”, cakton zonën mbrojtëse dhe miraton një plan për ruajtjen, mbrojtjen dhe administrimin e saj.

Por rëndësia e vërtetë e vendimit do të matet në terren.

Nëse rregullat shoqërohen me restaurim cilësor, administrim të mirë dhe zhvillim të kontrolluar, Vunoi mund të ruajë karakterin e tij historik ndërsa vazhdon të jetë një fshat i gjallë.

Sfida tani nuk është vetëm ta shpallësh Vunoin historik. Është ta ruash atë të tillë.

Verifikim editorial: Vendimi u kontrollua në burimin zyrtar të Këshillit të Ministrave dhe u krahasua me raportimin e Euronews Albania. Artikulli nuk është përsëritje e artikujve tanë të fundit mbi Qesaratin, detet europiane, Etna-n apo temat e tjera të publikuara në këtë cikël.