Telefoni celular po përgatitet të bëjë diçka që deri pak vite më parë dukej si skenar fantastiko-shkencor: të lidhet drejtpërdrejt me një satelit në orbitë pa pasur nevojë për një kullë celulare pranë tij.
Komisioni Federal i Komunikimeve i SHBA-së (FCC) ka njoftuar se më 29 tetor 2026 do të votojë për avancimin e një ankandi të ri spektri dhe për modernizimin e rregullave që lidhen me shërbimet direct-to-device.
Lexo më shumë në Portalin Tonë
Ndiqni raportimet, artikujt dhe udhëzuesit më të fundit direkt në Busulla.cc.
Eksploro Artikujt →Në propozimin e ri, FCC synon të nxjerrë në ankand 25 MHz spektri për operacionet D2D dhe të bëjë të disponueshëm edhe 482 MHz të tjerë për shërbimet e mbulimit nga hapësira.
Kjo e vendos spektrin në qendër të një gare të re mes operatorëve tradicionalë celularë dhe kompanive hapësinore.
Çfarë është direct-to-device?
Në një rrjet tradicional, telefoni komunikon me një antenë celulare.
Në një zonë rurale, në det, në mal ose pas një fatkeqësie natyrore, kjo mund të jetë problem: nëse nuk ka kullë, nuk ka rrjet.
Modeli direct-to-device e ndryshon këtë arkitekturë.
Në vend që sinjali të kalojë:
telefon → kullë celulare → rrjet
ai mund të kalojë:
telefon → satelit → rrjet tokësor/cloud → destinacion.
Sateliti funksionon në praktikë si një bazë celulare në orbitë.
Sipas ITU-së, D2D po kalon nga një eksperiment për zona të largëta në një shtresë të re të infrastrukturës globale të telekomunikacionit. Organizata thekson se qasje të ndryshme teknike po zhvillohen nga operatorë dhe kompani të ndryshme, përfshirë përdorimin e telefonave të zakonshëm.
Pse është kaq i vështirë teknikisht?
Një smartphone nuk është projektuar për të komunikuar me një satelit që lëviz qindra kilometra mbi tokë.
Një kullë celulare është relativisht e qëndrueshme.
Një satelit LEO lëviz me shpejtësi shumë të madhe në raport me përdoruesin.
Kjo krijon probleme me:
- Doppler shift;
- vonesën e sinjalit;
- fuqinë shumë të kufizuar të transmetimit të telefonit;
- antenat e vogla të smartphone-it;
- ndryshimin e vazhdueshëm të pozicionit të satelitit;
- kalimin nga një satelit te tjetri;
- ndërhyrjet me rrjetet tokësore.
SpaceX ka shpjeguar më parë se për të kapërcyer këto probleme ka zhvilluar antena phased-array, çipe të personalizuara dhe algoritme të posaçme softuerike.
Kjo është arsyeja pse D2D nuk është thjesht “Wi-Fi nga sateliti”.
Është një rrjet celular i shpërndarë në hapësirë.
25 MHz kundrejt 482 MHz: çfarë po bën FCC?
Dy numrat janë të rëndësishëm, por nuk nënkuptojnë të njëjtën gjë.
25 MHz
FCC propozon të nxjerrë në ankand 25 MHz spektri për operacionet direct-to-device.
Kjo do të krijonte një burim të ri të spektrit që kompanitë mund ta përdorin për të zhvilluar shërbime të lidhjes nga sateliti drejt pajisjeve.
482 MHz
Blloku tjetër, prej 482 MHz, lidhet me një qasje më të gjerë të quajtur Supplemental Coverage from Space (SCS).
Ideja është që spektri të përdoret në mënyrë më fleksibël për të plotësuar rrjetet tokësore me mbulim nga hapësira.
Pra, nuk duhet lexuar si:
“FCC po u jep kompanive 507 MHz falas për internet satelitor.”
Ky është një proces rregullator shumë më kompleks, me ankande, licenca, koordinim ndërkombëtar dhe rregulla për ndërhyrjet radio.
SpaceX po e shtyn tregun drejt celularit satelitor
SpaceX është një nga kompanitë më të avancuara në këtë sektor.
Sipas kompanisë, rrjeti i saj Starlink Direct to Cell tashmë ka më shumë se 600 satelitë të dedikuar në orbitë dhe është aktiv në disa kontinente. SpaceX thotë se sistemi mund të lidhet me telefona LTE ekzistues pa ndryshime hardware ose aplikacione speciale.
Kjo është pjesa më interesante:
telefoni nuk ka nevojë të bëhet telefon satelitor.
Kompleksiteti zhvendoset te sateliti dhe infrastruktura e rrjetit.
SpaceX po zhvillon gjithashtu gjeneratën e ardhshme të satelitëve, të cilët sipas kompanisë do të kenë kapacitet shumë më të lartë dhe synojnë të ofrojnë lidhje 5G më të avancuar drejtpërdrejt te pajisjet.
Por SpaceX nuk është vetëm
FCC përmend një treg ku po hyjnë disa kompani.
Mes tyre është Amazon Leo, ndërsa kompani të tjera po zhvillojnë modele të ndryshme të komunikimit direkt me pajisjet.
Kjo do të thotë se beteja nuk është vetëm:
Starlink kundër operatorëve celularë.
Ajo po shndërrohet në:
satelitë + operatorë celularë + prodhues smartphone-ësh + kompani spektri + rregullatorë.
ITU e përshkruan tregun si një ekosistem ku po konkurrojnë modele të ndryshme teknike dhe biznesi për lidhjen e pajisjeve nga hapësira.
A do të zhduken kullat celulare?
Jo.
Ky është një nga keqinterpretimet më të mëdha të teknologjisë D2D.
Satelitët nuk kanë kapacitetin dhe ekonominë e një rrjeti tokësor urban për të zëvendësuar mijëra kulla që mbulojnë qytete me trafik të madh.
Modeli më realist është hibrid:
fibër + 4G/5G + Wi-Fi + satelit.
Në qytet, telefoni do të përdorë rrjetin tokësor.
Në një zonë pa mbulim, mund të kalojë te sateliti.
Në rast emergjence, sateliti mund të sigurojë komunikim edhe kur infrastruktura tokësore është dëmtuar.
FCC vetë e paraqet D2D si mënyrë për të plotësuar dhe zgjeruar rrjetet ekzistuese, jo si një zëvendësim të menjëhershëm të tyre.
KËSHILLAT KRYESORE
• 29 tetor: FCC pritet të votojë për avancimin e një ankandi të ri spektri dhe rregullave për shërbimet direct-to-device (D2D).
• 25 MHz: FCC propozon të nxjerrë në ankand 25 MHz spektri për operacionet direct-to-device.
• 482 MHz: një tjetër bllok prej 482 MHz do të vihet në dispozicion për Supplemental Coverage from Space, me ndryshime të mundshme rregullatore.
• SpaceX dhe Amazon: të dyja po zhvillojnë shërbime ku telefonat lidhen drejtpërdrejt me satelitët, pa pasur nevojë për antenë satelitore në tokë.
• Jo vetëm internet: teknologjia mund të mbulojë mesazhe, të dhëna dhe në të ardhmen edhe komunikime më të avancuara.
• Shqipëria: ky zhvillim nuk do të thotë automatikisht se shërbimi do të jetë i disponueshëm këtu; nevojiten operatorë, spektrum, autorizime dhe marrëveshje lokale.
• FCC ende nuk e ka përfunduar procesin: votimi i 29 tetorit është një hap rregullator, jo fillimi automatik i një shërbimi global.
Çfarë mund të bëjë telefoni?
Kapaciteti ndryshon shumë sipas gjeneratës së satelitëve, spektrit dhe kushteve.
Në fazat fillestare, shërbimet janë më të përshtatshme për:
- mesazhe;
- komunikime emergjente;
- të dhëna me volum të ulët;
- pozicionim dhe aplikacione bazë;
- IoT.
Me rritjen e kapacitetit, objektivi shkon drejt:
- internetit më të shpejtë;
- thirrjeve;
- video-thirrjeve;
- streaming;
- aplikacioneve të zakonshme të internetit.
SpaceX pretendon se gjenerata e ardhshme mund të arrijë përvojë të krahasueshme me 5G në shumë mjedise, por kjo duhet trajtuar si objektiv teknik i kompanisë, jo si garanci për çdo përdorues dhe çdo situatë.
Çfarë do të thotë për operatorët celularë?
Këtu fillon pjesa më interesante e biznesit.
Nëse sateliti mund të sigurojë mbulim atje ku ndërtimi i një kulle është shumë i shtrenjtë, operatorët mund të mos kenë nevojë të ndërtojnë infrastrukturë tokësore në çdo kilometër.
Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme për:
- zonat malore;
- ishujt;
- shkretëtirat;
- rrugët e largëta;
- korridoret detare;
- emergjencat;
- IoT industrial.
Por operatorët kanë edhe një shqetësim:
kompanitë hapësinore mund të kthehen nga partnerë në konkurrentë.
Reuters raporton se SpaceX po zgjerohet drejt një modeli të plotë të shërbimit celular, ndërsa operatorë si AT&T, T-Mobile dhe Verizon po ndërtojnë gjithashtu një sipërmarrje të përbashkët për mbulimin satelitor.
Çfarë do të thotë për Shqipërinë?
Për momentin, nuk duhet të thuhet se ky vendim i FCC do të sjellë automatikisht Starlink Mobile në Shqipëri.
SHBA-ja ka sistemin e vet të spektrit dhe të licencimit.
Për një shërbim satelit–telefon në Shqipëri do të duhen marrëveshje me operatorë lokalë, autorizime rregullatore dhe koordinim spektri.
Por teknologjia ka rëndësi për Shqipërinë për një arsye shumë konkrete:
zonat malore dhe të largëta janë pikërisht ato ku infrastruktura tokësore mund të jetë më e kushtueshme.
Nëse D2D bëhet më i lirë dhe më i kapshëm, ai mund të ofrojë një shtresë shtesë sigurie dhe komunikimi për zona ku 4G/5G nuk është ekonomikisht optimal.
Kjo mund të jetë veçanërisht interesante për emergjencat, turizmin malor, transportin dhe IoT.
A po krijohet një “rrjet celular në hapësirë”?
Në një kuptim, po.
Por jo një rrjet që zëvendëson internetin tokësor.
Më saktë, po krijohet një shtresë e re e rrjetit celular, ku satelitët marrin një pjesë të rolit që tradicionalisht e kanë pasur kullat.
Kjo është arsyeja pse FCC po e trajton çështjen si një problem të politikës së spektrit, jo thjesht si një produkt të ri satelitor.
Çfarë ndodh më pas?
Hapi i radhës është 29 tetori 2026, kur FCC pritet të votojë mbi propozimet.
Nëse ato avancojnë, do të pasojnë procedurat rregullatore, komentet publike dhe hapat drejt ankandit dhe autorizimeve.
Ndërkohë:
SpaceX po ndërton gjeneratën e ardhshme të Starlink Mobile.
Amazon Leo po zhvillon qasjen e vet.
Operatorët celularë po kërkojnë të ruajnë rolin e tyre në marrëdhënien me klientin.
Dhe prodhuesit e smartphone-ëve do të kenë një pyetje të re:
Sa shumë nga rrjeti celular duhet të ndërtohet në tokë, nëse një pjesë mund të vendoset në orbitë?
Përfundim
FCC sapo ka hapur një nga betejat më interesante të dekadës për telekomunikacionin.
25 MHz për ankand dhe 482 MHz për shërbime nga hapësira mund të duken si numra teknikë, por pas tyre fshihet një ndryshim shumë më i madh: kufiri mes rrjetit celular dhe rrjetit satelitor po fillon të zhduket.
Telefoni i së ardhmes mund të mos pyesë më:
“Cila kullë po më mbulon?”
Por:
“Cili rrjet — tokësor apo satelitor — ka sinjalin më të mirë?”
Dhe nëse kjo arkitekturë funksionon në shkallë të gjerë, “zona pa sinjal” mund të bëhet një koncept shumë më i rrallë.
Burimet
- FCC – dokumenti zyrtar mbi politikat dhe spektrin për Direct-to-Device.
