Antarktida: akulli detar arrin një nga nivelet më të ulëta

ANTARKTIDA REGJISTRON NJË NGA MAKSIMUMET MË TË ULËTA TË AKULLIT DETAR NË HISTORINË SATELITORE

Akulli detar rreth Antarktidës ka arritur këtë vit një nga nivelet më të ulëta të regjistruara që prej fillimit të matjeve satelitore.

Sipas të dhënave paraprake të National Snow and Ice Data Center (NSIDC), shtrirja e akullit detar në Antarktidë arriti rreth 17.59 milionë kilometra katrorë më 14 shtator 2026. Nëse kjo datë konfirmohet si maksimumi vjetor, do të jetë maksimumi i tretë më i ulët në rekordin satelitor.

Shifra është rreth 1 milion kilometra katrorë nën mesataren afatgjatë, sipas raportimeve të fundit mbi të dhënat paraprake.

Por shkencëtarët paralajmërojnë se duhet pritur analiza përfundimtare përpara se të nxirren përfundime të plota.

Çfarë ndodhi këtë vit?

Akulli detar i Antarktidës formohet gjatë dimrit të hemisferës jugore dhe arrin zakonisht maksimumin në fund të shtatorit ose në fillim të tetorit.

Në vitin 2026, akulli mbeti nën nivelet mesatare gjatë pjesës më të madhe të sezonit të rritjes.

NSIDC vlerëson se maksimumi i mundshëm u arrit më 14 shtator, me një shtrirje prej 17.59 milionë km².

Megjithatë, ky rezultat është ende paraprak.

Në Antarktidë, ndryshimet e motit dhe erërat mund ta zgjerojnë ose tkurrin shpejt kufirin e akullit. Për këtë arsye, shkencëtarët zakonisht presin disa ditë ose javë përpara se të deklarojnë përfundimisht maksimumin vjetor.

Pse është e rëndësishme shifra 17.59 milionë km²?

Sepse matjet satelitore kanë krijuar një seri të vazhdueshme të të dhënave për akullin polar që nga fundi i viteve 1970.

Kjo lejon shkencëtarët të krahasojnë gjendjen e sotme me dekada të tëra të dhënash.

Nëse maksimumi i 14 shtatorit konfirmohet, 2026 do të renditet ndër maksimumet më të ulëta të regjistruara për Antarktidën. NSIDC e klasifikon aktualisht si të tretin më të ulët, në pritje të analizës përfundimtare.

Kjo nuk do të thotë se Antarktida po humbet çdo vit saktësisht të njëjtën sasi akulli.

Sistemi është shumë më kompleks.

Akulli detar nuk është i njëjtë me shtresën e akullit mbi kontinent

Ky është një dallim shumë i rëndësishëm.

Akulli detar formohet kur ngrin uji i detit rreth Antarktidës.

Ndërsa shtresa kontinentale e akullit është akulli që qëndron mbi tokën e Antarktidës.

Kur akulli detar shkrihet, ai nuk kontribuon drejtpërdrejt në rritjen e nivelit të detit në të njëjtën mënyrë si shkrirja e akullit që ndodhet mbi tokë.

Por kjo nuk e bën ndryshimin e akullit detar të parëndësishëm.

Ai ndikon në:

• temperaturën e oqeanit;
• reflektimin e rrezatimit diellor;
• ekosistemet detare;
• kushtet pranë platformave të akullit;
• ndërveprimin mes oqeanit, atmosferës dhe kontinentit.

Pse akulli detar është kaq i rëndësishëm?

Akulli i bardhë reflekton një pjesë të madhe të energjisë diellore.

Uji i errët i oqeanit thith shumë më tepër energji.

Prandaj, kur sipërfaqja e mbuluar me akull zvogëlohet, mund të ndryshojë edhe mënyra se si sistemi oqean-atmosferë shkëmben energji.

Ky mekanizëm quhet albedo.

Më pak akull → më shumë sipërfaqe e errët e oqeanit → më shumë absorbim të energjisë diellore.

Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se klima e Antarktidës nuk mund të shpjegohet vetëm me këtë mekanizëm.

Çfarë po ndodh me oqeanin?

Një nga pyetjet kryesore është roli i temperaturave të oqeanit.

NSIDC ka vërejtur se akulli detar i Antarktidës ka qëndruar nën mesataren për pjesën më të madhe të dekadës së fundit, megjithëse sistemi ka variabilitet shumë të madh nga një vit në tjetrin.

Erërat, temperaturat e ujit, stuhitë dhe qarkullimi oqeanik mund të ndikojnë ndjeshëm në shtrirjen e akullit.

Pikërisht për këtë arsye, një vit i vetëm nuk mjafton për të përcaktuar një ndryshim afatgjatë të sistemit.

Një ndryshim i madh krahasuar me Arktikun

Antarktida dhe Arktiku shpesh përmenden së bashku, por sjellja e akullit të tyre detar është shumë e ndryshme.

Arktiku është një oqean i rrethuar kryesisht nga kontinente.

Antarktida është një kontinent i rrethuar nga oqeani.

Kjo ndryshon mënyrën se si erërat, rrymat dhe akulli lëvizin.

NASA thekson se akulli detar i Antarktidës ka variabilitet shumë më të madh nga viti në vit se ai i Arktikut, pikërisht për shkak të mënyrës se si është i ekspozuar ndaj oqeanit dhe atmosferës.

Prandaj nuk është e saktë të trajtohen dy polet sikur po reagojnë në mënyrë identike.

Çfarë tregon rekordi i viteve të fundit?

NSIDC thotë se akulli detar i Antarktidës ka qenë nën mesataren në të gjitha stinët për pjesën më të madhe të dekadës së fundit.

Por studiuesit janë të kujdesshëm në interpretim.

Në vitin 2026, për shembull, shtrirja minimale dimërore e akullit detar ishte shumë më afër mesatares sesa disa nga vitet e fundit. Në shkurt, minimumi u vlerësua rreth 2.58 milionë km², duke u renditur i 16-ti më i ulët në rekordin satelitor.

Kjo tregon se sistemi mund të ketë luhatje të mëdha brenda vetëm një viti.

Çfarë ndodh me kafshët dhe ekosistemin?

Akulli detar është pjesë e rëndësishme e ekosistemit polar.

Ai ndikon në zinxhirin ushqimor që fillon me organizmat mikroskopikë dhe vazhdon te peshqit, krili, shpendët dhe gjitarët detarë.

Në disa zona, akulli është gjithashtu i rëndësishëm për ciklin jetësor të specieve që varen nga sipërfaqet e ngrira.

Ndryshimet në kohën dhe shtrirjen e akullit mund të ndryshojnë kushtet ku ushqehen dhe riprodhohen disa specie.

Kjo nuk do të thotë se çdo rënie e akullit shkakton menjëherë zhdukje të një specieje.

Por ndryshimet e vazhdueshme mund të krijojnë presione të reja mbi ekosistemet.

A do të thotë kjo se niveli i detit do të rritet menjëherë?

Jo.

Ky është një nga keqinterpretimet më të zakonshme.

Shkrirja e akullit detar lundrues nuk është e njëjtë me humbjen e akullit të vendosur mbi tokë.

Rritja afatgjatë e nivelit global të detit lidhet veçanërisht me:

1. shkrirjen e akullnajave dhe shtresave kontinentale të akullit;
2. zgjerimin termik të ujit të oqeanit ndërsa ngrohet.

Megjithatë, ndryshimet në akullin detar mund të kenë efekte indirekte në sistemin polar, përfshirë kushtet që ndikojnë në platformat e akullit dhe oqeanin përreth.

A është 2026 provë e ndryshimit klimatik?

Të dhënat e 2026 janë të rëndësishme, por një vit i vetëm nuk është i mjaftueshëm për të provuar një trend klimatik.

Kjo është pikërisht arsyeja pse studiuesit përdorin seri shumëvjeçare dhe dekadash.

NSIDC thotë se do të publikojë një analizë më të plotë në fillim të tetorit, duke shqyrtuar kushtet e sezonit të akullit dhe shkaqet e mundshme.

Pra, lajmi aktual është një sinjal i rëndësishëm në të dhënat e klimës, por jo një përfundim i vetëm për të ardhmen e Antarktidës.

Çfarë pritet në ditët e ardhshme?

Hapi i radhës është konfirmimi i maksimumit vjetor.

NSIDC ka paralajmëruar se luhatjet pranë maksimumit sezonal mund ta ndryshojnë rezultatin përfundimtar.

Më pas studiuesit do të analizojnë:

• temperaturat e oqeanit;
• erërat;
• stuhitë;
• qarkullimin oqeanik;
• shpërndarjen gjeografike të akullit;
• krahasimin me vitet e mëparshme.

Kjo do të ndihmojë në përcaktimin e arsyeve pas nivelit të ulët të këtij viti.

Çfarë do të thotë për Shqipërinë?

Antarktida është mijëra kilometra larg Shqipërisë, por sistemi klimatik është global.

Ndryshimet në oqeane dhe në rajonet polare mund të ndikojnë në qarkullimin atmosferik dhe oqeanik në shkallë globale.

Për Shqipërinë dhe Mesdheun, çështjet më të rëndësishme afatgjata lidhen me:

• temperaturat;
• reshjet;
• thatësirat;
• valët e të nxehtit;
• nivelin e detit;
• bujqësinë;
• menaxhimin e ujit.

Kjo nuk do të thotë se një rekord i vetëm i akullit në Antarktidë do të shkaktojë një ndryshim të menjëhershëm në motin shqiptar.

Lidhja është pjesë e sistemit shumë më të gjerë klimatik.

Përfundim

Antarktida po mbyll dimrin jugor të vitit 2026 me një shtrirje të akullit detar që, sipas të dhënave paraprake, mund të jetë e treta më e ulët në rekordin satelitor.

Më 14 shtator, NSIDC vlerësoi shtrirjen në 17.59 milionë km², por rezultati përfundimtar ende duhet të konfirmohet.

Ajo që është e qartë është se akulli detar i Antarktidës vazhdon të jetë një prej treguesve më të rëndësishëm që shkencëtarët po monitorojnë për të kuptuar ndryshimet në sistemin polar.

Tani vëmendja kalon te analiza përfundimtare e tetorit: jo vetëm sa akull kishte, por pse ishte kaq pak dhe çfarë tregon kjo për vitet që vijnë.

Pika kryesore e verifikuar: 17.59 milionë km² më 14 shtator 2026 dhe renditja paraprake si maksimumi i tretë më i ulët.

Kujdes editorial: maksimumi vjetor ende nuk duhet paraqitur si rezultat absolutisht përfundimtar pa konfirmimin e analizës së plotë të NSIDC.