Banka Qendrore e SHBA-së, Federal Reserve, ka rritur normën bazë të interesit me 0.25 pikë përqindjeje, duke e çuar intervalin e normës federale në 3.75%–4.00%.

Vendimi i 16 shtatorit vjen në një moment kur ekonomia amerikane vazhdon të tregojë aktivitet të fortë, por inflacioni mbetet shqetësim për bankën qendrore.

Reuters raporton se rritja ishte unanime dhe se zyrtarët e Fed presin edhe një rritje tjetër të normës gjatë këtij viti, ndërsa trajektorja e ardhshme do të varet nga të dhënat ekonomike.

Pse e rriti Fed normën?

Objektivi kryesor është frenimi i inflacionit.

Kryetari i Federal Reserve, Kevin Warsh, tha pas vendimit se inflacioni mbetet shumë i lartë dhe se të dhënat e muajve të verës nuk tregojnë një përmirësim të mjaftueshëm në tendencat bazë të çmimeve.

Në të njëjtën kohë, ekonomia amerikane nuk po tregon shenja të një ngadalësimi të menjëhershëm.

Shitjet me pakicë në SHBA u rritën me 1.2% në gusht, pas një rënieje të rishikuar prej 0.5% në korrik. Rritja ishte më e madhe se pritjet dhe u mbështet nga shpenzimet e konsumatorëve, blerjet për fillimin e vitit shkollor, restorantet dhe shitjet online.

Pra, Fed po përballet me një situatë të ndërlikuar:

ekonomia vazhdon të shpenzojë, ndërsa inflacioni nuk është zhdukur.

Inflacioni merr një tjetër sinjal shqetësues

Një tjetër e dhënë e publikuar sot tregon se çmimet e importeve në SHBA u rritën me 0.7% në gusht.

Në bazë vjetore, çmimet e importeve u rritën me 7.0%, rritja më e madhe që nga gushti 2022.

Çmimet e mallrave kapitale të importuara u rritën me 0.9%, ndërsa çmimet e mallrave të konsumit, pa automjetet, u rritën me 0.5%.

Këto të dhëna janë të rëndësishme sepse rritja e kostove të importit mund të kalojë gradualisht te kompanitë dhe konsumatorët.

Çfarë ndodh me kreditë?

Rritja e normës së Fed nuk do të thotë që çdo kredi në botë ndryshon menjëherë me 0.25%.

Por vendimet e bankës qendrore amerikane ndikojnë në kushtet e financimit në tregjet ndërkombëtare.

Kur normat rriten, bankat dhe investitorët zakonisht kërkojnë kthime më të larta për financimin.

Kjo mund të ndikojë në:

• kreditë;
• interesat e kartave të kreditit;
• financimin e kompanive;
• hipotekat;
• obligacionet;
• investimet;
• kursin e dollarit.

Në SHBA, reagimi i tregut ishte relativisht i kufizuar sepse rritja ishte gjerësisht e pritur.

Reuters raportoi se pas vendimit indekset kryesore amerikane u tërhoqën lehtë, ndërsa yield-i i obligacioneve 2-vjeçare u rrit dhe dollari u forcua.

Po për shqiptarët?

Vendimi i Fed nuk përcakton drejtpërdrejt normat e kredive në Shqipëri.

Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm.

Bankat shqiptare operojnë sipas kushteve të tregut shqiptar dhe politikës monetare të Bankës së Shqipërisë, ndërsa kreditë mund të kenë edhe norma të ndryshme në varësi të monedhës, kontratës dhe bankës.

Megjithatë, ekonomia shqiptare është pjesë e ekonomisë globale.

Ndryshimet në SHBA mund të ndikojnë indirekt përmes:

dollarit → tregjeve globale → kostos së kapitalit → energjisë dhe mallrave → inflacionit → kushteve të financimit.

Për shqiptarët që kanë të ardhura, kursime ose detyrime në dollarë, lëvizjet e kursit të këmbimit mund të jenë veçanërisht të rëndësishme.

Çfarë ndodh me dollarin?

Një normë më e lartë interesi mund ta bëjë dollarin më tërheqës për investitorët, veçanërisht nëse normat amerikane janë më të larta se ato në ekonomi të tjera.

Por kursi i këmbimit nuk përcaktohet vetëm nga një vendim i Fed.

Ai ndikohet edhe nga:

• pritjet për ekonominë amerikane;
• politika e bankave të tjera qendrore;
• çmimet e naftës;
• rreziku gjeopolitik;
• kërkesa globale për dollarin;
• tregjet e obligacioneve.

Prandaj, një rritje e normës nuk duhet interpretuar automatikisht si një parashikim për kursin e ardhshëm të dollarit.

Tregjet po shikojnë edhe rritjen e naftës

Vendimi i Fed vjen gjithashtu në një periudhë presioni në tregjet energjetike.

Reuters raportoi sot se çmimet e naftës ranë pasi Arabia Saudite ofroi ngarkesa shtesë përmes Omanit, duke zbutur disa shqetësime rreth furnizimit.

Çmimi i energjisë është shumë i rëndësishëm për inflacionin.

Nafta ndikon në:

• karburantet;
• transportin;
• prodhimin;
• logjistikën;
• kostot e bizneseve;
• çmimet e shumë produkteve.

Nëse energjia mbetet e shtrenjtë për një periudhë të gjatë, bankat qendrore mund të përballen me më shumë presion për të mbajtur politika monetare më të shtrënguara.

Çfarë thotë ky vendim për ekonominë amerikane?

Mesazhi i Fed është relativisht i qartë: banka qendrore dëshiron të kontrollojë inflacionin edhe pse ekonomia vazhdon të tregojë rezistencë.

Të dhënat e shitjeve me pakicë sugjerojnë se konsumatori amerikan vazhdon të shpenzojë.

Por kjo nuk do të thotë se çdo pjesë e ekonomisë është po aq e fortë.

Reuters vëren se besimi i konsumatorëve është dobësuar, veçanërisht te familjet me të ardhura më të ulëta, të cilat përballen me kosto më të larta për nevojat bazë.

Kjo krijon një kontrast:

shpenzime të forta + inflacion i lartë + kosto më të larta financimi.

Çfarë ndodh më tej?

Sipas projeksioneve të publikuara pas mbledhjes, zyrtarët e Fed parashikojnë edhe një rritje tjetër të normës gjatë vitit 2026.

Por kjo nuk është një garanci.

Fed do të monitorojë të dhënat e ardhshme për:

• inflacionin;
• punësimin;
• pagat;
• shpenzimet e konsumatorëve;
• aktivitetin ekonomik;
• çmimet e energjisë;
• kushtet financiare.

Nëse inflacioni vazhdon të jetë i lartë, presioni për norma më të larta mund të vazhdojë. Nëse ekonomia dobësohet ndjeshëm, balanca e vendimeve mund të ndryshojë.

Çfarë duhet të ndjekë lexuesi shqiptar?

Për një qytetar në Shqipëri, nuk ka nevojë të reagojë ndaj çdo lëvizjeje të Fed sikur ajo ndryshon menjëherë financat personale.

Më të rëndësishme janë disa tregues:

1. Kursi USD/ALL
Veçanërisht për ata që kanë të ardhura ose pagesa në dollarë.

2. Normat e interesit në Shqipëri
Vendimet e Bankës së Shqipërisë janë shumë më të drejtpërdrejta për kreditë në lekë.

3. Çmimi i naftës
Ndikon në transport dhe në shumë kosto të tjera.

4. Inflacioni në Shqipëri dhe Europë
Ka ndikim më të drejtpërdrejtë në fuqinë blerëse.

5. Normat e Bankës Qendrore Europiane
Për Shqipërinë, zhvillimet në eurozonë janë veçanërisht të rëndësishme për shkak të lidhjeve të forta tregtare dhe financiare.

Përfundimi

Vendimi i Federal Reserve më 16 shtator nuk është thjesht një lajm amerikan.

Ai tregon se inflacioni mbetet një problem i rëndësishëm për ekonominë më të madhe në botë, ndërkohë që aktiviteti i konsumatorëve vazhdon të jetë relativisht i fortë.

Për tregjet globale, fokusi tani zhvendoset te pyetja se sa gjatë do të mbeten normat e larta dhe nëse Fed do ta zbatojë rritjen tjetër të parashikuar gjatë vitit.

Për Shqipërinë, ndikimi nuk është automatik dhe nuk duhet ekzagjeruar. Por kursi i dollarit, energjia, kushtet financiare globale dhe politikat e bankave qendrore janë tregues që ia vlen të ndiqen.

Shënim editorial: Faktet mbi vendimin e Fed, normën 3.75%–4.00%, projeksionin për një rritje tjetër, shitjet me pakicë dhe çmimet e importeve janë verifikuar kundrejt raportimeve të Reuters dhe të dhënave të Federal Reserve. Pjesët që lidhen me ndikimin potencial në Shqipëri janë analizë shpjeguese dhe nuk paraqiten si parashikime të sigurta.