Një studiuese në Kaliforni po kërkonte gjurmë të habitatit të një bretkose të rrezikuar kur vuri re në një përrua një objekt të çuditshëm. Në pamje të parë dukej si një gur i zakonshëm. Por ajo që u gjet më pas ishte shumë më e pazakontë: një dhëmb molar i ruajtur jashtëzakonisht mirë, që i përkiste një mastodonti të Paqësorit dhe që mund të jetë të paktën 10 mijë vjet i vjetër.

Zbulimi ndodhi në një zonë të pyllëzuar të qarkut San Mateo, në Kaliforni, gjatë një studimi në terren për një projekt që synonte përmirësimin e habitatit të bretkosës së kuqe të Kalifornisë, një specie e kërcënuar.

Brigid Lynch, gjeomorfologe në kompaninë Balance Hydrologics, po punonte pranë një përroi kur diçka në ujë i tërhoqi vëmendjen.

Nuk dukej si shkëmbinjtë e tjerë përreth.

Objekti ishte i madh, me formë të pazakontë dhe pjesërisht i futur në shtratin e përroit. Në fillim, Lynch nuk kishte arsye të mendonte se po shikonte një fosil të rëndësishëm.

Ajo e la aty.

Por më pas vendosi të kontrollonte fotografitë e bëra gjatë punës.

Një kërkim i imazhit e çoi drejt një mundësie që dukej pothuajse e pabesueshme: objekti mund të ishte dhëmbi i një mastodonti të Epokës së Akullnajave. Më pas, paleontologët e ekzaminuan dhe konfirmuan identifikimin.

Nga “gur i çuditshëm” në fosil të rrallë

Paleontologu Wayne Thompson ishte ndër specialistët që konfirmuan se bëhej fjalë për një dhëmb molar të një mastodonti të rritur të Paqësorit, Mammut pacificus.

Gjendja e fosilit ishte ajo që i befasoi më shumë ekspertët.

Dhëmbi është rreth 23 centimetra i gjatë dhe është ruajtur aq mirë sa janë të dukshme jo vetëm pjesa e sipërme, por edhe rrënja dhe kanali i saj. Sipas specialistëve, bëhet fjalë për molarin më të plotë të mastodontit të gjetur deri tani në atë zonë të Gjirit të San Franciskos.

Thompson e përshkroi zbulimin si jashtëzakonisht të veçantë, duke theksuar se fosili ishte në gjendje të jashtëzakonshme.

Për studiuesit, rëndësia nuk qëndron vetëm te madhësia e dhëmbit.

Ai është një pjesë e drejtpërdrejtë e një bote që nuk ekziston më.

Kush ishte mastodonti i Paqësorit?

Mastodontët ishin gjitarë të mëdhenj barngrënës, të afërt me elefantët e sotëm, por jo paraardhësit e tyre të drejtpërdrejtë.

Mastodonti i Paqësorit jetonte në pjesë të asaj që sot janë Kalifornia, Oregoni, zonat veriore të Maleve Shkëmbore dhe disa territore të Meksikës.

Kafsha i përkiste një grupi që jetoi për miliona vjet në Amerikën e Veriut dhe u zhduk rreth fundit të Pleistocenit. Studiuesit vlerësojnë se mastodontët e Paqësorit u zhdukën rreth 11,700 vjet më parë.

Në ndryshim nga mamuthët, të cilët njihen kryesisht për ushqimin me bar, mastodontët ishin më shumë “shfletues” të vegjetacionit.

Ata përdornin feçkën për të kapur degë, gjethe, lastarë dhe fruta nga bimët dhe pemët.

Kjo do të thotë se në pyjet e Kalifornisë së asaj kohe mund të lëviznin kafshë të mëdha që ushqeheshin drejtpërdrejt nga bimësia e dendur.

Sot, prej tyre kanë mbetur vetëm fosilet.

Dhëmbi mund të tregojë shumë më tepër sesa mosha e tij

Fosili tani i është dorëzuar Universitetit Stanford, ku studiuesit do ta analizojnë më në detaje.

Një prej objektivave kryesore është përcaktimi i moshës së saktë përmes datimit me karbon. Aktualisht, ai vlerësohet të jetë të paktën 10 mijë vjet i vjetër, por analiza shkencore mund të përcaktojë më saktë se kur ka jetuar kafsha.

Studiuesit planifikojnë gjithashtu të bëjnë një skanim 3D të dhëmbit.

Një kopje do t’i kthehet autoriteteve të zonës për t’u përdorur në edukim dhe ekspozime publike.

Pikërisht këtu qëndron një prej vlerave të këtij zbulimi.

Një fosil i tillë nuk është thjesht një objekt i vjetër. Ai mund të ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë se si dukej ekosistemi i Kalifornisë mijëra vite më parë, çfarë bimësh ekzistonin dhe çfarë kafshësh jetonin në të njëjtën hapësirë.

Fosilet janë një prej mënyrave të pakta që shkenca ka për të parë drejtpërdrejt biodiversitetin e së kaluarës.

Një gjigant që jetonte aty ku sot ka pyje dhe përrenj

Është e vështirë të imagjinohet se një kafshë e tillë ka lëvizur dikur në të njëjtin rajon ku sot ndodhen rrugë, qytete dhe zona të mbrojtura natyrore.

Por peizazhi i Kalifornisë së asaj kohe ishte shumë ndryshe.

Mastodontët e Paqësorit jetonin në një mjedis të pasur me bimësi. Ata bashkëjetonin me kafshë të tjera tashmë të zhdukura, përfshirë mamuthët kolumbianë, devetë e lashta të Amerikës së Veriut dhe përtacët gjigantë.

Në fund të Epokës së Akullnajave, kjo botë filloi të ndryshonte.

Klima u transformua, habitatet ndryshuan dhe presioni nga aktiviteti njerëzor mund të ketë luajtur gjithashtu një rol në zhdukjen e disa prej këtyre gjitarëve të mëdhenj.

Dhëmbi i gjetur në San Mateo është një nga gjurmët e rralla që kanë mbetur nga ajo periudhë.

Zbulimi ndodhi ndërsa po kërkohej një bretkosë

Ironia e historisë është se askush nuk po kërkonte mastodontë.

Lynch ishte në terren për një projekt që lidhej me një kafshë krejtësisht tjetër: bretkosën e kuqe të Kalifornisë.

Kjo specie është e kërcënuar dhe projekti synonte përmirësimin e kushteve të habitatit të saj.

Në mes të kësaj pune, një kafshë që ka qenë e zhdukur për mijëra vite “u shfaq” përmes një prej dhëmbëve të saj.

Zbulimi është bërë në një zonë të mbrojtur nga Midpeninsula Regional Open Space District, një organizatë që administron më shumë se 70 mijë hektarë hapësira natyrore në rajonin e Gjirit të San Franciskos.

Sipas përfaqësuesve të zonës, fakti që fosili u gjet gjatë një projekti për mbrojtjen e një specieje të sotme krijon një lidhje të veçantë mes së kaluarës dhe së tashmes.

Në të njëjtën zonë ku njerëzit po përpiqen sot të shpëtojnë një bretkosë nga zhdukja, u gjetën gjurmët e një gjitari gjigant që nuk arriti të mbijetonte deri në ditët tona.

Nuk është hera e parë që mastodontët “dalin” në Kaliforni

Zbulimi i fundit nuk është i vetmi rast.

Në vitin 2023, një grua që po ecte në një plazh pranë Santa Cruz pa një objekt të gjatë që dukej si një copë dru e nxjerrë nga deti.

Ajo publikoi një fotografi në Facebook dhe kërkoi ndihmë për ta identifikuar.

Objekti rezultoi të ishte gjithashtu një dhëmb molar i një mastodonti të Paqësorit.

Kjo tregon se mbetjet e këtyre kafshëve mund të jenë ende të fshehura në tokë, në brigje dhe në shtretërit e lumenjve.

Por gjetja e një dhëmbi kaq të plotë është shumë më e rrallë.

Një “gur” që ndryshoi historinë e një vendi

Për momentin, dhëmbi po kalon nga shtrati i një përroi në laboratorët e Stanfordit.

Aty do të studiohet, datohet dhe skanohet.

Më pas, një kopje e tij do të përdoret për t’u treguar vizitorëve se çfarë lloj kafshësh jetonin dikur në Kaliforni.

Historia nisi me një objekt që dukej aq i zakonshëm sa mund të kalonte pa u vënë re.

Një studiuese e pa, e fotografoi dhe vazhdoi punën.

Por pas një kontrolli më të kujdesshëm, ai “gur” doli të ishte një pjesë e një kafshe gjigante që kishte jetuar në këtë tokë mijëra vite përpara se të ekzistonin qytetet, rrugët dhe shoqëria moderne.

Dhe ndoshta kjo është pjesa më interesante e zbulimit: ndonjëherë një copëz e vogël e së kaluarës mund të jetë fshehur për mijëra vite në vendin më të zakonshëm, duke pritur vetëm që dikush ta vërejë.