Autori: Redaksia Busulla.cc
Një raport konfidencial i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA) ka konfirmuar se Siria, gjatë regjimit të Bashar al-Assad, po ndërtonte një reaktor bërthamor të padeklaruar në Deir ez-Zor. Inspektorët kanë zbuluar gjithashtu rreth 73 tonë uranium natyror në një lokacion tjetër të lidhur me aktivitetet e dikurshme bërthamore të vendit.
Siria po ndërtonte fshehurazi një reaktor bërthamor në provincën lindore të Deir ez-Zor gjatë regjimit të ish-presidentit Bashar al-Assad. Konfirmimi vjen nga një raport i ri i IAEA-së, i cili u shpërnda këtë javë te vendet anëtare dhe është siguruar nga Associated Press dhe Reuters.
Lexo më shumë në Portalin Tonë
Ndiqni raportimet, artikujt dhe udhëzuesit më të fundit direkt në Busulla.cc.
Eksploro Artikujt →Për vite me radhë, objekti kishte qenë në qendër të dyshimeve ndërkombëtare. Në vitin 2007, objekti u shkatërrua nga një sulm ajror izraelit. Siria e kishte mohuar natyrën bërthamore të kompleksit dhe më pas zona u rrafshua, duke e bërë të vështirë verifikimin e plotë të pretendimeve.
Tashmë, pas inspektimeve të reja në terren, IAEA thotë se ka arritur në përfundimin se infrastruktura e zbuluar në Deir ez-Zor ishte në përputhje me një reaktor bërthamor në ndërtim.
Çfarë gjetën inspektorët në Deir ez-Zor?
Inspektorët e IAEA-së vizituan disa lokacione në Siri gjatë muajit gusht. Më 29 gusht, ekipi shkoi në Deir ez-Zor për të monitoruar punimet e gërmimit dhe për të verifikuar të dhënat e mbledhura gjatë hetimeve të mëparshme.
Sipas raportit, inspektorët konstatuan se infrastruktura e ftohjes e zbuluar nëntokë ishte në përputhje me atë që pritet të gjendet në një reaktor bërthamor.
Agjencia konfirmoi gjithashtu se aktivitetet e dikurshme nuk kufizoheshin vetëm te reaktori. Në zonë dhe në lokacione të lidhura me të kishte edhe një impiant për prodhimin e karburantit bërthamor dhe hapësira për ruajtjen e materialeve.
Raporti thotë se autoritetet e dikurshme siriane nuk i kishin deklaruar këto materiale, objekte dhe aktivitete, siç kërkohej nga marrëveshjet e kontrollit bërthamor të vendit.
73 tonë uranium natyror nën mbikëqyrjen e IAEA-së
Një tjetër element i rëndësishëm i raportit lidhet me materialin bërthamor të gjetur në një lokacion të padeklaruar më parë.
IAEA ka verifikuar rreth 73 tonë uranium natyror metalik, ndërsa rreth 55 tonë prej tij ishin në formën e shufrave të karburantit. Sipas agjencisë, materiali tashmë është vendosur nën masa kontrolli dhe mbikëqyrjeje ndërkombëtare.
Zbulimi nuk do të thotë se Siria kishte një armë bërthamore të përfunduar. Raporti flet për një reaktor në ndërtim, objekte të lidhura me ciklin e karburantit dhe materiale që nuk ishin deklaruar më parë.
Dyshimet për programin bërthamor sirian datojnë prej vitesh. IAEA kishte deklaruar që në vitin 2011 se objekti në Deir ez-Zor ishte shumë i mundshëm të ishte një reaktor bërthamor që duhej të ishte deklaruar. Në vitin 2025, mostrat e marra nga një prej lokacioneve të lidhura me kompleksin zbuluan edhe grimca uraniumi me origjinë nga përpunimi njerëzor.
Çfarë ndodhi pas rënies së Assadit?
Pas rrëzimit të regjimit të Bashar al-Assad, autoritetet e reja siriane lejuan IAEA-n të rikthehej në lokacionet që më parë ishin të paarritshme për inspektorët.
Bashkëpunimi i ri i Damaskut ka bërë të mundur që agjencia të marrë dokumente, të kryejë inspektime dhe të kontrollojë materialet bërthamore të mbetura.
Reuters raporton se IAEA e ka vlerësuar bashkëpunimin e autoriteteve të reja siriane si të mjaftueshëm për të qartësuar dhe zgjidhur çështjet e mbetura lidhur me aktivitetet e padeklaruara të së kaluarës.
Zbulimi i ri është një nga konfirmimet më të rëndësishme ndërkombëtare për programin e fshehtë bërthamor të Sirisë. Ai gjithashtu hap një kapitull të ri për kontrollin ndërkombëtar të materialeve bërthamore të mbetura në vend dhe për mënyrën se si Damasku do të bashkëpunojë me IAEA-n në të ardhmen.
