Ekonomia botërore pritet të rritet me 2.6% gjatë vitit 2026, krahasuar me 2.9% në vitin 2025, sipas raportit të ri të Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin (UNCTAD). Organizata paralajmëron se konflikti në Lindjen e Mesme, çmimet e larta të energjisë dhe kostot e financimit po rëndojnë ekonominë globale, ndërsa vendet në zhvillim përballen me më pak mundësi për të përballuar goditjet e reja.

Pikat kryesore

• Ekonomia globale parashikohet të rritet me 2.6% në vitin 2026, nga 2.9% një vit më parë.
• Ekonomitë në zhvillim pritet të shënojnë rritje prej 4%, më e ulët se 4.7% në vitin 2025.
• Tregtia globale e mallrave dhe shërbimeve pritet të zgjerohet me rreth 4% në terma realë.
• Kriza në Lindjen e Mesme ka rritur kostot e energjisë dhe ka shtuar pasigurinë në tregje.
• Azia pritet të kontribuojë rreth 59% të rritjes ekonomike globale gjatë vitit 2026.
• Investimet dhe tregtia e lidhur me inteligjencën artificiale po rriten, por përfitimet janë të përqendruara në pak vende dhe kompani.

Çfarë parashikon raporti i ri i OKB-së?

Raporti Trade and Development Report 2026, i publikuar nga UNCTAD më 9 tetor në Gjenevë, paraqet një ekonomi botërore që vazhdon të rritet, por me ritëm më të ngadaltë dhe me dallime gjithnjë e më të mëdha mes rajoneve.

Sipas organizatës, rritja ekonomike globale pritet të zbresë në 2.6% këtë vit. Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht një recesion botëror, por tregon se ekonomia po përballet me pengesa të konsiderueshme, nga pasiguria gjeopolitike te çmimet e energjisë dhe kushtet më të vështira të financimit.

Tregtia ndërkombëtare mbetet aktive. Megjithatë, rritja e vlerës së saj nuk pasqyron vetëm shtimin e mallrave që shkëmbehen: çmimet më të larta të energjisë po ndikojnë edhe në vlerën nominale të tregtisë.

UNCTAD thekson se ekonomitë duhet të shohin përtej shifrave të përgjithshme dhe të vlerësojnë se kush përfiton realisht nga tregtia, investimet dhe ndryshimet teknologjike.

Kriza e energjisë po rëndon ekonominë

Një nga faktorët kryesorë pas parashikimit më të dobët është konflikti në Lindjen e Mesme.

Paqëndrueshmëria në rajon ka ndikuar në tregjet e naftës dhe në sigurinë e furnizimit me energji. Kjo krijon një zinxhir pasojash: kur rriten kostot e energjisë, shtrenjtohen transporti, prodhimi industrial dhe një pjesë e mallrave që konsumatorët blejnë çdo ditë.

Për vendet që importojnë pjesën më të madhe të naftës dhe gazit, efekti mund të jetë veçanërisht i fortë. Ato duhet të paguajnë më shumë për furnizimin energjetik, ndërsa familjet dhe bizneset kanë më pak para për shpenzime të tjera.

Çmimet më të larta mund ta bëjnë më të vështirë edhe punën e bankave qendrore. Nëse inflacioni rritet sërish, ulja e normave të interesit mund të shtyhet, duke mbajtur më të shtrenjta kreditë për familjet dhe kompanitë.

Pse vendet në zhvillim janë më të ekspozuara?

UNCTAD parashikon që ekonomitë në zhvillim të rriten me 4% në vitin 2026, nga 4.7% në vitin 2025. Edhe pse kjo rritje është më e lartë se mesatarja globale, shumë prej këtyre vendeve kanë më pak mjete financiare për të përballuar krizat.

Disa prej tyre përballen njëkohësisht me borxhe të larta, kosto më të shtrenjta huamarrjeje dhe nevojë për investime në infrastrukturë.

Kur shpenzimet për energji rriten, qeveritë mund të detyrohen të zgjedhin mes subvencioneve afatshkurtra dhe investimeve afatgjata në arsim, shëndetësi, transport e industri.

Kjo krijon rrezikun që një goditje e përkohshme ekonomike të ndikojë edhe në zhvillimin e ardhshëm.

Raporti paralajmëron gjithashtu se kufizimet tregtare, kontrollet e eksporteve dhe konkurrenca gjeopolitike po e bëjnë më të vështirë për disa vende hyrjen në sektorë me vlerë të lartë, si gjysmëpërçuesit, teknologjitë energjetike dhe infrastruktura e inteligjencës artificiale.

Azia mban një pjesë të madhe të rritjes globale

Pavarësisht vështirësive, Azia mbetet një nga motorët kryesorë të ekonomisë botërore.

Sipas parashikimeve të UNCTAD, rajoni pritet të kontribuojë rreth 59% të rritjes globale gjatë vitit 2026. India parashikohet të rritet me 7.3%, Kina me 4.5% dhe Indonezia me 5.2%.

Këto ekonomi përfitojnë nga prodhimi industrial, zinxhirët e furnizimit dhe kërkesa për teknologji të avancuara.

Megjithatë, edhe brenda Azisë rezultatet ndryshojnë. Jo çdo vend ka të njëjtën aftësi për të tërhequr investime, për të zhvilluar industrinë vendase apo për të përfituar nga ndryshimet në tregtinë ndërkombëtare.

Për vendet që mbeten të varura nga eksportet e pak produkteve ose nga lëndët e para, ngadalësimi i ekonomisë globale mund të sjellë rreziqe më të mëdha.

Inteligjenca artificiale po nxit tregtinë, por përfitimet nuk ndahen njësoj

Një nga zhvillimet që po mbështet tregtinë botërore është rritja e kërkesës për produkte të lidhura me inteligjencën artificiale.

Gjysmëpërçuesit, serverët e avancuar dhe pajisjet për qendrat e të dhënave po krijojnë mundësi të reja për prodhuesit dhe eksportuesit, veçanërisht në Azi. Por UNCTAD paralajmëron se këto përfitime janë të përqendruara në një numër relativisht të vogël vendesh dhe kompanish.

Kjo do të thotë se rritja e tregtisë së produkteve të AI-së nuk përkthehet automatikisht në paga më të larta, vende të reja pune apo zhvillim të barabartë në të gjitha ekonomitë.

Vendet që nuk kanë infrastrukturë, kapital, aftësi teknike dhe qasje në tregjet ndërkombëtare mund ta kenë të vështirë të hyjnë në këta sektorë.

Përfitimi afatgjatë varet jo vetëm nga importimi i teknologjisë, por edhe nga aftësia për të krijuar industri vendase, për të trajnuar punonjës dhe për të rritur vlerën e prodhimit brenda vendit.

Tregtia globale po ndryshon drejtim

Një tjetër përfundim i raportit është se tensionet ekonomike dhe politike po ndryshojnë mënyrën se si organizohet tregtia ndërkombëtare.

UNCTAD raporton se tregtia mes Kinës dhe Shteteve të Bashkuara ka rënë me më shumë se 20% që nga viti 2024. Ndërkohë, ekonomitë e Azisë Lindore po zgjerojnë lidhjet tregtare me partnerë të ndryshëm.

Kompanitë dhe qeveritë po i kushtojnë më shumë rëndësi sigurisë së furnizimit, vendndodhjes së prodhimit dhe kontrollit mbi teknologjitë strategjike.

Kjo mund të krijojë mundësi për vende të reja që të tërheqin investime. Por, njëkohësisht, mund të shtojë kostot dhe të vështirësojë hyrjen në treg për bizneset që nuk kanë kapital të mjaftueshëm.

Çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë dhe rajonin?

Shqipëria është një ekonomi e vogël dhe e lidhur me tregjet europiane përmes tregtisë, turizmit, investimeve dhe remitancave. Për këtë arsye, zhvillimet globale mund të ndikojnë edhe në ekonominë vendase, megjithëse ndikimi konkret varet nga kohëzgjatja e krizës dhe nga çmimet në tregjet përkatëse.

Disa kanale të mundshme janë:

• Karburantet dhe transporti: shtrenjtimi i energjisë mund të rrisë kostot e transportit të njerëzve dhe mallrave.
• Çmimet e konsumit: bizneset që importojnë produkte mund të përballen me kosto më të larta, të cilat mund të kalojnë pjesërisht te konsumatorët.
• Turizmi: çmimet e udhëtimit dhe pasiguria ekonomike mund të ndikojnë te shpenzimet turistike në Europë.
• Eksportet dhe investimet: ngadalësimi i partnerëve tregtarë mund të ndikojë në kërkesën për mallra dhe shërbime nga rajoni.
• Kreditë: nëse inflacioni i lartë i mban normat e interesit të larta, financimi mund të mbetet më i kushtueshëm.

Këto janë kanale të mundshme ndikimi, jo parashikime të sigurta për çmimet apo rritjen ekonomike të Shqipërisë. Për një vlerësim të saktë duhen të dhëna të veçanta për importet, inflacionin, energjinë dhe tregtinë shqiptare.

Çfarë rekomandon UNCTAD?

Raporti argumenton se vendet duhet të forcojnë aftësinë për të përballuar goditjet e jashtme, në vend që të mbështeten vetëm te masat afatshkurtra.

Ndër prioritetet përfshihen diversifikimi i furnizimit me energji, zhvillimi i industrive vendase dhe koordinimi i politikave industriale, financiare dhe teknologjike.

UNCTAD thekson gjithashtu rëndësinë e bashkëpunimit rajonal dhe të tregtisë ndërkombëtare që u jep mundësi më të mëdha vendeve në zhvillim të marrin pjesë në zinxhirët globalë të vlerës.

Për ekonomitë importuese të energjisë, diversifikimi mund të ulë varësinë nga një burim i vetëm dhe t’i bëjë më pak të ndjeshme ndaj luhatjeve të çmimeve.

Çfarë duhet të monitorohet në muajt e ardhshëm?

Zhvillimet kryesore që mund të ndryshojnë perspektivën ekonomike janë:

1. Ecuria e konfliktit në Lindjen e Mesme dhe e çmimeve të energjisë.
2. Vendimet e bankave qendrore për normat e interesit.
3. Ritmi i tregtisë ndërkombëtare dhe kufizimet e reja tregtare.
4. Investimet në inteligjencën artificiale dhe gjysmëpërçues.
5. Kostot e borxhit dhe aftësia e vendeve në zhvillim për të financuar investimet.
6. Të dhënat e reja për inflacionin, punësimin dhe konsumin.

Këta faktorë do të ndihmojnë të kuptohet nëse rritja prej 2.6% do të mbetet skenari më i mundshëm apo nëse do të nevojiten rishikime të mëtejshme.

Përfundim

Raporti i UNCTAD nuk parashikon domosdoshmërisht një krizë ekonomike globale, por paralajmëron se rritja po ngadalësohet në një kohë kur pasiguria gjeopolitike, çmimet e energjisë dhe kostot e financimit po shtojnë presionin mbi bizneset dhe familjet.

Rreziku më i madh nuk është vetëm rritja më e ngadaltë e ekonomisë, por fakti që pasojat nuk shpërndahen në mënyrë të barabartë. Vendet me më pak burime financiare dhe me varësi më të lartë nga importet mund ta kenë më të vështirë të përballojnë goditjet e reja.

Për Shqipërinë dhe rajonin, mesazhi është të monitorohen me kujdes çmimet e energjisë, inflacioni dhe kërkesa nga tregjet europiane. Ndërsa ekonomia globale përshtatet me një mjedis më të pasigurt, diversifikimi i burimeve të energjisë, tregjeve dhe investimeve mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.