Në Katalonjë zbulohet një kërpudhë e pashërueshme që sulmon frashërin evropian

Një patogjen i rrezikshëm arrin në një zonë të re të Spanjës

Një kërpudhë, e njohur për shkaktimin e njërës prej sëmundjeve më shkatërruese të pemës së frashërit në Evropë, është zbuluar për herë të parë në Katalonjë, duke ngritur shqetësime për të ardhmen e kësaj specieje në Pirenej.

Patogjeni në fjalë është *Hymenoscyphus fraxineus*, i cili shkakton “tharjen e frashërit” (ash dieback) – procesin e vyshkjes dhe vdekjes graduale të pemëve të frashërit evropian.

Rasti i parë i konfirmuar në Katalonjë u zbulua në zonën e Setcases, në Pirenej, pranë kufirit me Francën.

Ekspertët deklarojnë se nuk ekziston një trajtim i thjeshtë për të eliminuar kërpudhën nga pemët e infektuara dhe se përhapja e saj duhet të monitorohet me kujdes.

Si e dëmton ajo pemën?

*Hymenoscyphus fraxineus* përhapet përmes sporeve që transportohen nga ajri.

Pasi arrin te pema e frashërit, patogjeni mund të hyjë përmes gjetheve dhe të përhapet drejt degëve.

Shenjat tipike përfshijnë:

vyshkjen e gjetheve; nxirjen e degëve;
dëmtimin e lëvores;
dobësimin gradual të kurorës;
tharjen progresive të pemës;
dhe, në raste të rënda, vdekjen e saj.

Sëmundja është dokumentuar në Evropë që nga vitet 1990 dhe që atëherë është përhapur në një numër të madh vendesh.

Në Katalonjë, autoritetet dhe studiuesit po përpiqen tani të përcaktojnë shtrirjen reale të infeksionit.

Pse është i rëndësishëm zbulimi në Pirenej?

Pema e frashërit nuk është thjesht një burim druri.

Në rajonet malore të Katalonjës, ajo luan role ekologjike, peizazhore dhe kulturore.

Pemët rriten në lugina dhe zona pyjore, ndërsa historikisht janë përdorur edhe pranë kullotave.

Humbja e tyre mund të ndryshojë gradualisht strukturën e pyllit dhe pamjen e peizazhit.

Jonàs Oliva, studiues në Qendrën e Shkencës dhe Teknologjisë Pyjore të Katalonjës, ka paralajmëruar se situata duhet të monitorohet për të kuptuar shkallën e ndikimit. Ekspertët parashikojnë se përhapja mund të arrijë kulmin në periudha të caktuara dhe theksojnë se pemët e thara mund të kontribuojnë në shpërndarjen e sporeve.

🟦 INFORMACION KRYESOR

Çfarë duhet të dini rreth kësaj sëmundjeje të pemëve:

*Hymenoscyphus fraxineus* është një patogjen i njohur që prek frashërin evropian. Ai përhapet përmes sporeve dhe mund të shkaktojë tharjen dhe vdekjen graduale të pemës.
Identifikimi i tij në një zonë të re nuk nënkupton automatikisht se të gjitha pemët në rajon do të humbasin.
Monitorimi i hershëm është thelbësor për të kuptuar përhapjen e tij dhe për të identifikuar pemët më rezistente.
Prerja masive nuk konsiderohet si një zgjidhje automatike; strategjitë e menaxhimit duhet të bazohen në një vlerësim shkencor të situatës.
Ruajtja e diversitetit gjenetik të frashërit mund të jetë vendimtare për të ardhmen e species.
Përhapja e sëmundjeve pyjore mund të kalojë kufijtë kombëtarë, duke e bërë të rëndësishëm monitorimin rajonal.
Një problem që prek tashmë pjesë të mëdha të Evropës

Situata në Katalonjë nuk është një fenomen i izoluar.

*Hymenoscyphus fraxineus* është përhapur në shumë pjesë të Evropës, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme te frashëri evropian.

Sëmundja u identifikua për herë të parë në Evropë në fillim të viteve 1990 dhe më pas u përhap në pjesët veriore, qendrore dhe perëndimore të kontinentit.

Studiuesit e konsiderojnë këtë patogjen si një kërcënim të madh për popullata të caktuara të frashërit evropian.

Në disa vende, shkalla e vdekshmërisë së pemëve ka qenë shumë e lartë. Megjithatë, shkenca ka zbuluar gjithashtu një element tjetër të rëndësishëm: jo të gjitha pemët e frashërit reagojnë ndaj sëmundjes në të njëjtën mënyrë.

Çfarë ndodh tani në Katalonjë?

Hapi i parë është përcaktimi i shtrirjes së infeksionit.

Studiuesit duhet të kuptojnë:

1. sa pemë janë prekur;
2. sa larg është përhapur patogjeni;
3. cilat zona kanë përqendrimin më të madh;
4. nëse ekzistojnë pemë me rezistencë më të lartë;
5. si po ndryshon situata me kalimin e kohës.

Këto të dhëna do të përcaktojnë masat e ardhshme të menaxhimit.

Nëse identifikohen pemë më rezistente, ato mund të bëhen veçanërisht të vlefshme për kërkimin shkencor dhe ruajtjen afatgjatë të species.

Një betejë e ngadaltë për biodiversitetin

Sëmundjet e pyjeve shpesh nuk prodhojnë lajme spektakolare brenda një dite.

Ato veprojnë ngadalë.

Një pemë mund të dobësohet për vite përpara se të vdesë, ndërsa një patogjen mund të përhapet gradualisht në një territor të tërë.

Pikërisht kjo e bën monitorimin kaq të rëndësishëm.

Rasti i Katalonjës është një tjetër shembull se si një organizëm mikroskopik mund të ndryshojë peizazhe të tëra.

Dhe ndërsa kërpudha vazhdon të përhapet në Europë, pyetja nuk është vetëm sa pemë do të humbasin.

Pyetja më e rëndësishme është nëse shkenca do të arrijë të identifikojë dhe ruajë ato pemë që mund të mbajnë gjallë frashërin europian në dekadat e ardhshme.

A mund të shpëtohen disa pemë?

Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme për studiuesit.

Disa pemë duket se kanë tolerancë ose rezistencë më të madhe ndaj patogjenit.

Kjo do të thotë se monitorimi i pemëve që mbijetojnë mund të ndihmojë në identifikimin e tipareve gjenetike që u japin atyre një avantazh.

Në vend që të zhduket e gjithë popullata, këto pemë mund të shërbejnë potencialisht si burim për brezat e ardhshëm.

Megjithatë, kjo nuk garanton se frashëri do të rimëkëmbet vetvetiu.

Procesi mund të jetë shumë i ngadaltë krahasuar me shpejtësinë me të cilën përhapet sëmundja.

Pse nuk mjafton thjesht prerja e pemëve të sëmura?

Në shikim të parë, prerja e një peme të infektuar mund të duket si zgjidhja më e thjeshtë. Por situata është më komplekse.

Nëse të gjitha pemët e prekura priten pa dallim, mund të humbasin edhe individët me tolerancë më të lartë ndaj sëmundjes.

Kjo mund të zvogëlojë diversitetin gjenetik të popullatës.

Për këtë arsye, ekspertët bëjnë thirrje për një kombinim të monitorimit, kërkimit shkencor dhe menaxhimit të kujdesshëm të pyjeve. A ekziston një lidhje me ndryshimet klimatike?

Kjo lidhje nuk duhet të paraqitet si shkak i drejtpërdrejtë pa prova specifike për këtë rast.

Megjithatë, kushtet mjedisore mund të ndikojnë në zhvillimin dhe përhapjen e patogjenit.

Studime mbi biologjinë e *Hymenoscyphus*

Përfundim

Zbulimi i Hymenoscyphus fraxineus në Katalonjë hap një kapitull të ri në luftën kundër një sëmundjeje që ka dëmtuar rëndë frashërin europian.

Patogjeni nuk ka një kurë të thjeshtë dhe përhapet përmes sporeve.

Megjithatë, situata nuk duhet interpretuar si zhdukje e menjëhershme e species.

Monitorimi, ruajtja e diversitetit gjenetik dhe identifikimi i pemëve më rezistente mund të luajnë rol të rëndësishëm në të ardhmen.

Për Katalonjën, prioriteti tani është të kuptohet sa larg ka arritur infeksioni.

Për Europën, rasti është një tjetër kujtesë se mbrojtja e pyjeve nuk varet vetëm nga prerja apo mbjellja e pemëve, por edhe nga zbulimi i hershëm i sëmundjeve që mund të ndryshojnë ekosisteme të tëra.

BURIMET

• Scientific Reports — kërkime mbi ndikimin e Hymenoscyphus fraxineus te frashëri europian.
• European Commission / JRC — të dhëna mbi habitatin dhe kërcënimet ndaj Fraxinus excelsior.
• EPPO — të dhëna mbi përhapjen europiane të patogjenit.

VERIFIKIMI EDITORIAL

Nuk ka bazë për të deklaruar se sëmundja është zbuluar në Shqipëri si pasojë e këtij rasti.