11.3 trilionë tonë akull të humbur: çfarë tregojnë satelitët

Satelitët kanë matur një ndryshim gjigant në akullin e Tokës

Një analizë e re e të dhënave satelitore ka matur në mënyrë të detajuar se sa akull kanë humbur dy masat kryesore të akullit të planetit: Grenlanda dhe Antarktida.

Përfundimi është i jashtëzakonshëm:

Nga viti 1979 deri në vitin 2023, të dyja kanë humbur së bashku rreth 11.3 trilionë tonë akull.

Kjo humbje ka kontribuar rreth 3.14 centimetra në rritjen globale të nivelit të detit.

Shifra është nxjerrë nga një analizë e të dhënave të 27 misioneve satelitore, duke krijuar një nga pasqyrat më të plota të ndryshimit të shtresave të akullit të Tokës.

Çfarë do të thotë 11.3 trilionë tonë?

Është një numër aq i madh sa është e vështirë të imagjinohet.

Shkencëtarja klimatologe Inès Otosaka, autore kryesore e studimit, e krahasoi sasinë me një kub akulli me lartësi rreth 23 kilometra.

Por përtej krahasimit vizual, pyetja më e rëndësishme është:

Ku përfundoi gjithë ky akull?

Një pjesë e madhe e humbjes vjen nga akullnajat që rrëshqasin më shpejt drejt oqeaneve.

Kur akulli tokësor përfundon në det, ai kontribuon drejtpërdrejt në rritjen e nivelit të detit.

Dhe këtu qëndron një nga përfundimet më të rëndësishme të analizës.

Pjesa më e madhe nuk erdhi thjesht nga shkrirja në sipërfaqe

Në imagjinatën publike, humbja e akullit lidhet shpesh me diellin dhe shkrirjen në sipërfaqe.

Por të dhënat tregojnë një histori më komplekse.

Sipas analizës, rreth 84% e humbjes së akullit lidhet me përshpejtimin e rrjedhjes së akullnajave drejt oqeaneve, ndërsa pjesa tjetër lidhet kryesisht me humbjen e masës në sipërfaqe.

Kjo është e rëndësishme sepse tregon se oqeanet kanë rol të madh në dinamikën e shtresave të akullit.

Ngrohja e ujërave mund të ndikojë në pjesët e akullnajave që shtrihen ose përfundojnë në det, duke ndryshuar mënyrën se si ato rrëshqasin drejt oqeanit.

Pra, problemi nuk është vetëm:

“Sa borë shkrihet?”

Është edhe:

“Sa shpejt lëviz akulli drejt detit?”

Grenlanda humbi më shumë akull se Antarktida

Një tjetër rezultat interesant është shpërndarja e humbjes.

Edhe pse Antarktida ka një sasi shumë më të madhe akulli, Grenlanda ishte përgjegjëse për rreth 60% të humbjes totale të matur gjatë periudhës së studimit.

Kjo lidhet me ndryshimet e mëdha që kanë ndodhur në shtresën e akullit të Grenlandës dhe në akullnajat që derdhen drejt Atlantikut dhe oqeanit Arktik.

Antarktida, nga ana tjetër, ka një sistem shumë më kompleks dhe shumë më të madh.

Pikërisht për këtë arsye, shkencëtarët nuk e shohin humbjen e akullit si një proces të vetëm.

Çdo rajon reagon ndryshe ndaj ndryshimit të temperaturave, reshjeve, oqeaneve dhe dinamikës së akullnajave.

Ritmi u përshpejtua pas viteve 1990

Studimi nuk tregon vetëm një humbje totale.

Ai tregon edhe ndryshimin e ritmit.

Sipas analizës, humbja e akullit filloi të përshpejtohej gjatë viteve 1990 dhe ritmi ishte rritur rreth katërfish deri në vitet 2010.

Ky është një nga aspektet më të rëndësishme për klimatologët.

Nëse një sistem humbet akull me një ritëm relativisht konstant, pasojat janë më të lehta për t’u modeluar.

Por nëse ritmi ndryshon dhe përshpejtohet, modelet duhet të marrin parasysh mekanizma të rinj dhe reagime të sistemit.

2020–2023 solli një ngadalësim të përkohshëm

Ka edhe një detaj që mund të keqinterpretohet.

Në periudhën 2020–2023, ritmi i humbjes së akullit u ngadalësua përkohësisht.

Por kjo nuk konsiderohet nga studiuesit si një kthesë e qëndrueshme.

Një pjesë e arsyes ishte reshjet e larta të borës në Antarktidën Lindore dhe vera më e butë në Grenlandë gjatë disa prej këtyre viteve.

Pra:

ngadalësim afatshkurtër ≠ rikthim i sistemit në gjendjen e mëparshme.

Kjo është një pikë shumë e rëndësishme kur interpretohen të dhënat klimatike.

Një vit ose disa vite me rezultate më të mira nuk mjaftojnë për të përcaktuar një trend shumëvjeçar.

Çfarë roli kanë satelitët?

Kjo histori nuk do të ishte e mundur në të njëjtën mënyrë pa vëzhgimin satelitor.

Satelitët mund të matin ndryshime në:

• lartësinë e sipërfaqes së akullit;
• shpejtësinë e rrjedhjes së akullnajave;
• ndryshimin e sipërfaqes;
• masën e akullit;
• ndryshimet në raftet e akullit;
• temperaturën dhe karakteristikat e sipërfaqes.

Duke kombinuar të dhëna nga shumë misione, studiuesit mund të krijojnë një pamje shumë më të gjatë dhe më të besueshme.

Kjo është një nga shembujt më të qartë se si Earth Observation po shndërrohet në një pjesë kritike të shkencës moderne.

3.14 centimetra duken pak — por nuk janë

Rritja prej rreth 3.14 cm e nivelit global të detit nga kjo humbje specifike e akullit mund të duket e vogël.

Por niveli i detit nuk përcaktohet vetëm nga Grenlanda dhe Antarktida.

Në të përfshihen edhe:

• zgjerimi termik i ujit të oqeaneve;
• akullnajat malore;
• ndryshimet në rezervat tokësore të ujit;
• procese të tjera klimatike dhe hidrologjike.

Prandaj çdo centimetër shtesë ka rëndësi në një sistem ku miliona njerëz jetojnë pranë brigjeve.

Studimi i ri vlerëson se humbja e akullit e analizuar është e lidhur me një rrezik më të madh për përmbytje bregdetare vjetore, me rreth 6–9 milionë njerëz shtesë të ekspozuar ndaj këtij rreziku për shkak të rritjes së nivelit të detit.

Pse kjo ka rëndësi edhe për Shqipërinë?

Shqipëria ka një vijë të gjatë bregdetare dhe zona të ulëta pranë detit, veçanërisht përgjatë Adriatikut.

Kjo nuk do të thotë se një humbje e caktuar akulli në Grenlandë apo Antarktidë do të prodhojë menjëherë një ndryshim të matshëm lokal në një qytet shqiptar.

Por në një horizont shumëvjeçar, rritja globale e nivelit të detit është një faktor që ndikon në:

• erozionin bregdetar;
• përmbytjet;
• infrastrukturën pranë detit;
• portet;
• turizmin;
• zonat bujqësore pranë bregdetit.

Për vendet me zona të ulëta bregdetare, ndryshimi i nivelit të detit është kryesisht një çështje planifikimi afatgjatë.

A do të thotë kjo se deti do të ngrihet menjëherë me centimetra?

Jo.

Ky është një tjetër dallim i rëndësishëm.

3.14 centimetra është kontributi i vlerësuar në rritjen globale të nivelit të detit nga humbja e akullit të dy shtresave gjatë periudhës së analizuar.

Nuk do të thotë që deti do të ngrihet me 3.14 centimetra kudo dhe në të njëjtën mënyrë.

Niveli lokal i detit ndikohet edhe nga:

• rrymat oqeanike;
• fundosja ose ngritja e tokës;
• ndryshimet lokale të temperaturës;
• erërat;
• baticat;
• karakteristikat e vijës bregdetare.

Prandaj matjet globale dhe ndikimet lokale nuk janë e njëjta gjë.

Çfarë ndodh më tej?

Pjesa më interesante e kësaj fushe është se vëzhgimi nuk përfundon me këtë studim.

Misionet satelitore vazhdojnë të monitorojnë dy rajonet polare.

Kjo i lejon shkencëtarët të kuptojnë nëse ritmet e humbjes:

• përshpejtohen;
• stabilizohen;
• ndryshojnë sipas rajoneve;
• reagojnë ndaj ndryshimeve të temperaturës së oqeanit;
• ose tregojnë sjellje të reja.

Sa më gjatë të zgjasë seria e të dhënave, aq më mirë mund të dallohen ndryshimet e përkohshme nga tendencat afatgjata.

Përfundimi

Të dhënat e 27 misioneve satelitore tregojnë se Grenlanda dhe Antarktida humbën së bashku rreth 11.3 trilionë tonë akull nga 1979 deri në 2023. Kjo kontribuoi rreth 3.14 centimetra në rritjen globale të nivelit të detit.

Pjesa më e madhe e humbjes nuk erdhi thjesht nga shkrirja në sipërfaqe. Rreth 84% lidhet me përshpejtimin e rrjedhjes së akullit drejt oqeaneve.

Dhe kjo është ndoshta pika më e rëndësishme:

Satelitët nuk po na tregojnë vetëm se sa akull ka humbur. Ata po na tregojnë se si po ndryshon vetë mekanizmi i humbjes.

Për shkencën, kjo do të thotë modele më të mira. Për vendet bregdetare, do të thotë se planifikimi i dekadave të ardhshme duhet të marrë seriozisht ndryshimet e nivelit të detit.

Excerpt: Të dhënat nga 27 misione satelitore tregojnë humbje masive të akullit në Grenlandë dhe Antarktidë dhe një kontribut prej 3.14 cm në rritjen e nivelit të detit.

Tags: climate change, Greenland, Antarctica, satellite data, Earth observation, climate science, sea level, glaciers, environment