Sulmi në Arabinë Saudite rrezikon 4% të naftës botërore

Tregjet e naftës po përgatiten për një tjetër tronditje, pasi një sulm me dron ka nxjerrë jashtë funksionit një nga linjat më të rëndësishme të transportit të naftës në Arabinë Saudite. Nëse tubacioni nuk rikthehet në punë brenda pak ditësh, furnizimi global mund të pësojë një goditje deri në 4 për qind, sipas burimeve të industrisë të cituara nga Reuters.

Tubacioni East-West, i gjatë rreth 1,200 kilometra, lidh zonat kryesore të prodhimit të naftës në lindje të Arabisë Saudite me portin e Yanbus në Detin e Kuq. Për muajt e fundit ai ka marrë një rëndësi edhe më të madhe, pasi ka shërbyer si rrugë alternative për eksportet saudite në një kohë kur trafiku në Ngushticën e Hormuzit është dëmtuar rëndë nga lufta në rajon.

Sulmi i së premtes detyroi autoritetet saudite të ndalonin përkohësisht funksionimin e tubacionit. Deri tani, Riad nuk ka dhënë një afat zyrtar për riparimin dhe as nuk ka bërë publike të gjitha detajet mbi shkallën e dëmeve. Burimet e industrisë që folën për Reuters japin vlerësime të ndryshme. Një prej tyre tha se riparimet mund të zgjasin pesë deri në gjashtë javë, ndërsa një tjetër beson se tubacioni mund të rikthehet pjesërisht në funksion shumë më shpejt, edhe nëse puna e plotë e riparimit vazhdon.

Problemi kryesor është se Arabia Saudite nuk mund të mbështetet pafundësisht te rezervat që ka pranë porteve të Detit të Kuq.

Sipas burimeve të industrisë të cituara nga Reuters, porti i Yanbus ka rezerva që mund të mjaftojnë për të vazhduar eksportet për rreth pesë deri në shtatë ditë nëse tubacioni mbetet i mbyllur. Ekzistojnë edhe rezerva në portet egjiptiane Ain Sukhna dhe Sidi Kerir, të cilat mund të ndihmojnë për disa ditë të tjera, por edhe ato nuk janë të mjaftueshme për të zëvendësuar në mënyrë të përhershme tubacionin.

Kjo e vendos tregun global të energjisë përballë një tjetër problemi serioz.

Arabia Saudite është eksportuesi më i madh i naftës në botë dhe tubacioni East-West ka pasur një rol të rëndësishëm në shmangien e Ngushticës së Hormuzit. Përmes tij janë transportuar rreth 4 milionë fuçi naftë në ditë drejt Detit të Kuq, një sasi që korrespondon me afërsisht 4 për qind të furnizimit global.

Nëse kjo rrugë nuk rikthehet në funksion, presioni mbi tregun e naftës mund të rritet ndjeshëm.

Çmimet tashmë janë nën presion për shkak të luftës dhe ndërprerjeve të transportit në Lindjen e Mesme. Nafta ka kaluar mbi 100 dollarë për fuçi javën e kaluar, ndërsa në Shtetet e Bashkuara çmimi i naftës diesel ka arritur një rekord të ri, mbi 6.20 dollarë për gallon.

Një rritje e mëtejshme e çmimit të naftës do të ndihej shumë përtej tregjeve financiare. Nafta është një nga faktorët kryesorë në përcaktimin e kostove të transportit, prodhimit dhe energjisë. Një furnizim më i kufizuar mund të shtojë presionin mbi inflacionin në vende të ndryshme të botës. Edhe para këtij sulmi, prodhimi saudit ishte goditur nga problemet me transportin në rajon. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, prodhimi i Arabisë Saudite kishte rënë në gusht në nivelin më të ulët në më shumë se tre dekada.

Riad i kishte raportuar OPEC-ut se prodhimi kishte zbritur në rreth 6.2 milionë fuçi në ditë në gusht, nga 10.9 milionë fuçi në ditë në shkurt, përpara përshkallëzimit të luftës.

Situata është bërë edhe më e ndërlikuar nga zhvillimet në Jemen. Houthit, të mbështetur nga Irani, kanë intensifikuar aktivitetin përgjatë bregdetit të Detit të Kuq dhe kanë marrë kontrollin e ishullit Perim, i cili ndodhet në hyrje të Bab el-Mandebit, një prej pikave më strategjike të transportit detar në botë.

Bab el-Mandebi lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe është një nga korridoret kryesore për transportin e mallrave dhe energjisë mes Azisë dhe Evropës.

Në të njëjtën kohë, autoritetet britanike të sigurisë detare raportuan të dielën se një anije ishte goditur nga një predhë ndërsa kalonte nëpër Ngushticën e Hormuzit. Goditja shkaktoi zjarr dhe ekuipazhi u detyrua të evakuohej. Irani raportoi gjithashtu se një anije tregtare iraniane ishte goditur pranë brigjeve të tij, duke shkaktuar një viktimë dhe katër të plagosur. Këto zhvillime po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë transportin e naftës në një prej rajoneve më të rëndësishme energjetike të botës.

Ngushtica e Hormuzit është veçanërisht e rëndësishme për tregun global. Përpara luftës, përmes rajonit kalonin rreth 22 milionë fuçi naftë në ditë. Tani, sipas burimeve të industrisë të cituara nga Reuters, rrjedha është ngadalësuar në rreth 6 deri në 9 milionë fuçi në ditë.

Kjo do të thotë se çdo ndërprerje e re ka potencialin të ndikojë menjëherë në çmimet ndërkombëtare.

Tregtarët e naftës tashmë presin që çmimet të rriten sërish kur tregjet të hapen të hënën. Pas zhvillimeve të fundjavës, shqetësimi kryesor është nëse Arabia Saudite do të jetë në gjendje të ruajë ritmin e eksporteve pa tubacionin East-West. Nëse rezervat në Yanbu shterojnë dhe tubacioni nuk rikthehet në punë, vendet importuese mund të përballen me një deficit të ri në një treg që tashmë është i tensionuar.

Sipas Reuters, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë parashikon që furnizimi global me naftë të bjerë këtë vit me rreth 5.7 milionë fuçi në ditë, ose afërsisht 6 për qind. Një ndërprerje e mëtejshme nga Arabia Saudite do ta rëndonte edhe më shumë këtë situatë.

Ndërkohë, presioni po rritet edhe mbi Shtetet e Bashkuara.

Tre burime i thanë Reuters se princi saudit Mohammed bin Salman i kishte kërkuar presidentit Donald Trump ndihmë ushtarake amerikane për të luftuar Houthit. Sipas këtyre burimeve, për momentin Uashingtoni ka ofruar mbështetje në fushën e inteligjencës, ndërsa nuk ka marrë një vendim për ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake.Për administratën amerikane, kjo paraqet një dilemë të vështirë. Uashingtoni kërkon të mbështesë Arabinë Saudite dhe të mbrojë transportin ndërkombëtar, por çdo përfshirje e re ushtarake rrezikon të zgjerojë edhe më tej një konflikt që tashmë ka goditur disa pika strategjike të Lindjes së Mesme.

Për momentin, sytë e tregjeve janë te Arabia Saudite dhe te gjendja e tubacionit East-West.

Nëse rrjedha e naftës rikthehet shpejt, ndikimi mund të mbetet i kufizuar. Por nëse riparimet zgjasin me javë, tregu global mund të përballet me një tjetër goditje në furnizim, në një kohë kur çmimet janë tashmë të larta.Dhe pasojat nuk do të mbeteshin vetëm në bursat e naftës. Një krizë e zgjatur e furnizimit do të mund të përkthehej në kosto më të larta për karburantet, transportin dhe një pjesë të produkteve që varen nga energjia.

Për këtë arsye, ndërprerja e një tubacioni në shkretëtirën saudite tashmë është kthyer në një çështje që po ndiqet nga tregjet në të gjithë botën.