Redaksia: Busulla.cc
Shkencëtarët që punojnë me eksperimentin LUX-ZEPLIN në një laborator rreth 1.5 kilometra nën tokë në Dakotën e Jugut kanë regjistruar një ndërveprim të pazakontë që mund të jetë i lidhur me një prej mistereve më të mëdha të universit: materien e errët. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se bëhet fjalë vetëm për një sinjal dhe nuk ka ende prova të mjaftueshme për ta quajtur zbulim të konfirmuar.
Çfarë është materia e errët?
Universi që shohim përbëhet nga yje, planetë, galaktika, gaz dhe pluhur. Por sipas modeleve aktuale të fizikës, pjesa më e madhe e materies nuk mund të shihet drejtpërdrejt.
Lexo më shumë në Portalin Tonë
Ndiqni raportimet, artikujt dhe udhëzuesit më të fundit direkt në Busulla.cc.
Eksploro Artikujt →Kjo pjesë misterioze quhet materie e errët.
Ajo nuk duket se thith apo lëshon dritë në mënyrën që bëjnë objektet e zakonshme. Shkencëtarët e kanë kuptuar ekzistencën e saj kryesisht nga efekti gravitacional që ushtron mbi galaktikat dhe strukturat e mëdha kozmike.
Vlerësimet shkencore sugjerojnë se materia e errët përbën rreth 85% të gjithë materies në univers.
Problemi është se, pavarësisht dekadave kërkime, askush nuk ka arritur ende të identifikojë në mënyrë të pakundërshtueshme grimcën që e përbën.
Tani vjen sinjali misterioz
Eksperimenti LUX-ZEPLIN, ose LZ, është ndërtuar pikërisht për këtë qëllim.
Detektori ndodhet thellë nëntokë në Sanford Underground Research Facility, në një ish-minierë ari në Dakotën e Jugut.
Vendosja në një thellësi të tillë nuk është rastësi.
Shkencëtarët duan të eliminojnë sa më shumë rrezatim dhe grimca të tjera që vijnë nga hapësira dhe mund të ngatërrohen me sinjalin që kërkohet.
Në eksperiment përdoren rreth 10 tonë ksenon të lëngshëm për të zbuluar ndërveprime jashtëzakonisht të rralla të grimcave.
Në një nga matjet e fundit është regjistruar një sinjal që përfshinte një shkëndijë shumë të dobët ultraviolet dhe një tërheqje bërthamore.
Kombinimi i këtyre dy shenjave është interesant sepse është në përputhje me atë që studiuesit do të prisnin nga një ndërveprim i mundshëm me një grimcë të materies së errët.
Por shkencëtarët nuk po shpallin ende zbulim
Këtu qëndron pjesa më e rëndësishme.
Një sinjal i vetëm nuk mjafton.
Në fizikën e grimcave, kërkohen nivele jashtëzakonisht të larta sigurie statistikore përpara se një rezultat të konsiderohet zbulim.
Studiuesit e LZ-së duhet të përcaktojnë nëse sinjali erdhi vërtet nga një grimcë e materies së errët apo nga një proces tjetër fizik që mund të imitojë të njëjtin model.
Prandaj, studiuesit po vazhdojnë analizën dhe po përpiqen të eliminojnë shpjegimet alternative.
Me fjalë të tjera: mund të jetë diçka shumë e madhe, por ende nuk është konfirmuar.
Pse do të ishte kaq i rëndësishëm zbulimi?
Nëse sinjali konfirmohet si ndërveprim i materies së errët, pasojat për fizikën do të ishin të jashtëzakonshme.
Për dekada, shkencëtarët kanë ditur se diçka e padukshme ndikon gravitacionalisht në mënyrën se si lëvizin galaktikat dhe si është formuar struktura e universit.
Por identiteti i saj mbetet një nga misteret kryesore të shkencës.
Një zbulim i drejtpërdrejtë do t’u jepte studiuesve mundësinë të fillonin të kuptonin jo vetëm sa materie e errët ekziston, por edhe çfarë është në të vërtetë.
Kjo mund të hapte një kapitull të ri në fizikë.
Çfarë grimce po kërkojnë?
Një prej kandidatëve kryesorë është një familje grimcash hipotetike të njohura si WIMP, ose grimca masive që ndërveprojnë dobët.
Ideja është se këto grimca mund të kalojnë vazhdimisht përmes Tokës, por ndërveprojnë aq rrallë me materien e zakonshme sa është jashtëzakonisht e vështirë të kapen.
Kjo shpjegon edhe pse eksperimenti duhet të jetë kaq i ndjeshëm dhe të ndodhet kaq thellë nën tokë.
Një ndërveprim i vetëm mund të jetë shumë i rëndësishëm.
Por njëkohësisht mund të jetë edhe një ngjarje krejtësisht tjetër.
Një mister që ka zgjatur për dekada
Kërkimi për materien e errët është një prej projekteve më të mëdha ndërkombëtare të fizikës.
Shkencëtarët përdorin disa metoda të ndryshme: detektorë nëntokësorë, vëzhgime astronomike, teleskopë dhe eksperimente në përshpejtues grimcash.
Deri tani, asnjë eksperiment nuk ka arritur të japë provën përfundimtare që një grimcë specifike është materia e errët.
Pikërisht për këtë arsye sinjali i ri nga LUX-ZEPLIN po studiohet me kaq shumë kujdes.
Çfarë ndodh tani?
Hapi tjetër është analiza e mëtejshme e të dhënave.
Shkencëtarët duhet të përcaktojnë nëse sinjali mund të përsëritet, nëse përputhet me karakteristikat e parashikuara dhe nëse mund të përjashtohen burime të tjera.
Nëse të dhënat e ardhshme japin rezultate të ngjashme, interesi do të rritet ndjeshëm.
Nëse rezultati nuk përsëritet, sinjali mund të rezultojë të jetë një ngjarje e rrallë e një natyre tjetër.
Prandaj, për momentin, titulli më i saktë nuk është se “shkencëtarët zbuluan materien e errët”.
Titulli i saktë është se shkencëtarët kanë kapur një sinjal që mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt zbulimit të saj.
Dhe nëse kjo hipotezë konfirmohet një ditë, ne mund të jemi duke parë fillimin e një prej zbulimeve më të mëdha shkencore të shekullit.
